L157 #14: 96 atkvæðagreiðslur fyrir þinglok

Read in English
L157 #14: 96 atkvæðagreiðslur fyrir þinglok

Leiðari: Vikan á Alþingi

Vikan sem þingið vann allan sólarhringinn

Níutíu og sex atkvæðagreiðslur. Það er fjórtánföldun frá vikunni á undan, þegar þær voru sjö, og langt yfir fjögurra vikna miðgildinu sem stendur í tuttugu og einni. Þingið hélt 1.113 ræður og talaði 61.589 orð á sjö dögum. Þetta er vika þinglokakapphlaupsins, og tölurnar sýna það.

Eitt mál bar uppi þennan atkvæðafjölda öðrum fremur. Frumvarpið um brottfararstað fór í gegnum 39 atkvæðagreiðslur, þar af átta umdeildar, og útkoman sveiflaðist fram og til baka allan þriðjudaginn. Breytingartillögur féllu með 15 gegn 30, aðrar voru samþykktar með 40 gegn engu og ellefu hjásetum, og röðin endurtók sig klukkutímum saman. Að lokum stóð frumvarpið. En atkvæðamynstrið segir söguna betur en niðurstaðan: Miðflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn sátu hjá í lykilgreinum á meðan stjórnarflokkarnir þrír héldu sínum meirihluta saman.

Hjásetan var víðar en í brottfararstöðinni. Sjálfstæðisflokkurinn greiddi ekki atkvæði í 139 tilvikum og Framsóknarflokkurinn í 214, og í málum á borð við réttindavernd fatlaðs fólks og fullnustu refsinga sat allur þingflokkur Sjálfstæðisflokksins hjá á meðan stjórnin samþykkti. Þetta er ekki andstaða í venjulegum skilningi. Það er afstaða sem felst í því að taka enga.

Á sama tíma sýndi þingið að það getur líka sameinast. Samgönguáætlun fyrir árin 2026 til 2040 var samþykkt 35 gegn engu eftir að 143 umsagnir höfðu borist nefndinni. Ása Berglind Hjálmarsdóttir, framsögumaður meirihluta umhverfis- og samgöngunefndar, sagði aukningu fjárframlaga nema 157 milljörðum á aðgerðatímabilinu. Halla Hrund Logadóttir dró þá tölu í efa úr ræðustól og sagði að raunveruleg viðbót út tímabilið væri nær 50 milljörðum. Sama tala, tveir lestrar. Atkvæðagreiðslan sjálf var einróma, en margir þingmenn voru fjarverandi þegar hún fór fram.

Yfir öllu þessu hvíldi gjaldmiðillinn. Daði Már Kristófersson, fjármála- og efnahagsráðherra, flutti munnlega skýrslu um valkosti Íslands í gjaldmiðlamálum, og umræðan teygði sig yfir sextán ræður. Þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið er boðuð í sumar, og hver einasta ræða litaðist af því. Bergþór Ólason sagði að ríkisstjórnin hefði tekið eina setningu úr skýrslunni og kynnt þjóðinni niðurstöðu sem skýrsluhöfundar hefðu aldrei komist að. Jóhann Páll Jóhannsson svaraði að stjórnarandstaðan vildi frekar ræða fréttatilkynningu en skýrsluna sjálfa. Hvorugur breytti afstöðu hins. Skýrslan, sem var tilbúin 13. maí en birt 30. maí, varð sjálf að deiluefni: Nanna Margrét Gunnlaugsdóttir spurði úr ræðustól hvort tímasetningin hefði ráðist af því að niðurstaðan hentaði ekki fyrri umræðu.

Þingið minntist líka 1100 ára afmælis Alþingis með einróma samþykkt, 49 gegn engu. Það var eina stundin í vikunni þar sem allir sem voru í salnum voru sammála um eitthvað án fyrirvara.

Mætingin sjálf var hins vegar misjöfn. Sjálfstæðisflokkurinn var efstur á fjarvistalistanum með 327 fjarvistir og 27,2% tíðni, Miðflokkurinn rétt á eftir með 27,3% og Viðreisn þar á eftir með rúm 22%. Flokkur fólksins og Framsóknarflokkurinn héldu sig undir tólf prósentum. Í viku þar sem þingið sat fram á nætur og fundaði meira að segja á sjómannadagshelginni segir fjarvistarhlutfallið nokkuð um hverjir voru reiðubúnir að mæta.

Sjómannadagurinn varð reyndar sérstakt þrætuefni. Jón Gunnarsson rifjaði upp að fundað hefði verið á sjómannadagshelginni aðeins tvisvar áður, 2012 og 2015, og í bæði skiptin að gefnu tilefni. Lilja Rafney Magnúsdóttir bað þingmenn að líta í eigin barm yfir því að nú þyrfti að funda. Guðmundur Ari Sigurjónsson svaraði að þingstörfin væru samvinnuverkefni og að samgönguáætlunin biði afgreiðslu. Deilan um hvort funda ætti varð sjálf að dagskrárefni.

Þetta var vika tveggja andstæðna sem báðar eru raunverulegar. Annars vegar þing sem afgreiddi mál í stríðum straumi, samþykkti samgönguáætlun til fimmtán ára og kláraði brottfararstöðina eftir tveggja daga atkvæðalotu. Hins vegar þing þar sem heilir þingflokkar völdu hjásetu fremur en afstöðu og þar sem fjórðungur stærsta flokksins mætti ekki. Hvort tveggja er rétt. Vinnan var mikil, og hún var ójafnt borin. Þegar þinglokin nálgast er það sjaldan tilviljun hverjir bera þungann og hverjir sitja hjá.

Vikan í hnotskurn

96 ▲ úr 7
Atkvæðagreiðslur
1113 ▲ úr 529
Ræður
0
Nefndarfundir
20 ▲ úr 2
Mál til atkvæða

Málefni vikunnar: Löggæsla og eftirlit (4), Persónuleg réttindi (4), Félagsmál (3), Menntamál (3), Sveitarstjórnarmál (3)

Session Trends Tvískipt línurit sem sýnir atkvæðagreiðslur og ræður á viku yfir þingið Atkvæðagreiðslur 0 75 150 225 300 2 51 46 32 264 25 58 25 25 96 Ræður 0 375 750 1.125 1.500 365 332 351 129 201 91 239 739 499 1113 Nefndarfundir 0 6 12 19 25 1 17 19 23 13 9 0 0 12 0 1 4 7 10 13 16 19 22 25 27 Vika Mál til atkvæða 0 8 15 22 30 1 24 15 10 21 10 16 13 8 20 1 4 7 10 13 16 19 22 25 27 Vika

Atkvæðamynstur flokka

Atkvæðamynstur flokka RÍKISSTJÓRN Samfylkingin 954 104 232 Viðreisn 670 209 Flokkur fólksins 690 72 97 STJÓRNARANDSTAÐA Sjálfstæðisflokkur 705 139 327 Miðflokkurinn 84 385 188 Framsóknarflokkur 135 35 214 46 Nei Sat hjá Fjarv.

Fjarvistir

Fjarvistir Fjarvistarhlutfall eftir flokkum, hæst efst 0% 10% 20% 30% Miðflokkurinn 27.3% Sjálfstæðisflokkur 27.2% Viðreisn 22.1% Samfylkingin 18.0% Flokkur fólksins 11.3% Framsóknarflokkur 10.7%

Atkvæðagreiðslur með talningu

18 Atkvæðagreiðslur með talningu Súlurit sem sýnir já-atkvæði eftir flokkum í hverri atkvæðagreiðslu 18 Atkvæðagreiðslur með talningu 0% 25% 50% 75% 100% lengd þingfundar 11 9 9 9 6 4 30–19 lengd þingfundar 14 7 7 4 2 2 29–8 opinberir háskólar 13 10 9 5 33–6 opinber stuðningur við vísindi og … 13 10 9 12 6 4 54–0 þjónustuveitendur hópfjármögnunar … 13 10 9 11 6 4 53–0 Miðstöð menntunar og skólaþjónustu… 13 8 9 10 6 5 51–0 náttúruvernd, Vatnajökulsþjóðgarðu… 13 10 9 11 6 51–0 afbrigði 11 9 9 10 6 4 49–0 1100 ára afmælis Alþingis minnst 12 7 9 10 6 5 49–0 laun þjóðkjörinna fulltrúa og æðst… 11 9 9 11 4 44–0 jöfn staða og jafn réttur kynjanna 13 10 9 5 4 41–0 brottfararstöð 13 8 9 10 40–0 atvinnuleysistryggingar og vinnuma… 11 9 9 10 39–0 samgönguáætlun fyrir árin 2026--20… 10 6 6 10 3 35–0 sjúkratryggingar og ófrjósemisaðge… 13 10 9 32–0 fullnusta refsinga 13 10 9 32–0 ákvörðun nr. 30/2024 og 68/2025 um… 13 8 9 30–0 réttindavernd fatlaðs fólks 13 8 9 30–0 Nei Sf V Ff Sj M Fr

Atkvæði þingmanna

Individual MP votes per issue, grouped by party RÍKISSTJÓRN STJÓRNARANDSTAÐA Haltu mús yfir eða pikkaðu á númer til að sjá heiti máls 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Sf Samfylkingin Alma D. Möller Arna Lára Jón… Dagbjört Háko… Dagur B. Egge… Eydís Ásbjörn… Guðmundur Ari… Jóhann Páll J… Kristján Þórð… Kristrún Fros… Logi Einarsson Ragna Sigurða… Sigmundur Ern… Víðir Reyniss… Ása Berglind … Þórunn Sveinb… V Viðreisn Eiríkur Björn… Grímur Grímss… Hanna Katrín … Ingvar Þórodd… Jón Gnarr María Rut Kri… Pawel Bartosz… Sandra Sigurð… Sigmar Guðmun… Þorbjörg Sigr… Þorgerður Kat… Ff Flokkur fólksins Eyjólfur Árma… Grétar Mar Jó… Guðmundur Ing… Kolbrún Áslau… Lilja Rafney … Ragnar Þór In… Rúnar Sigurjó… Sigurjón Þórð… Sigurður Helg… Ásthildur Lóa… 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Sj Sjálfstæðisflokkur Bryndís Haral… Diljá Mist Ei… Guðlaugur Þór… Guðrún Hafste… Hildur Sverri… Jens Garðar H… Jón Gunnarsson Jón Pétur Zim… Njáll Trausti… Rósa Guðbjart… Sigurður Örn … Vilhjálmur Ár… Árni Helgason Áslaug Arna S… Ólafur Adolfs… M Miðflokkurinn Bergþór Ólason Ingibjörg Dav… Karl Gauti Hj… Nanna Margrét… Sigmundur Dav… Sigríður Á. A… Snorri Másson Þorgrímur Sig… Fr Framsóknarflokkur Halla Hrund L… Ingibjörg Isa… Sigurður Ingi… Stefán Vagn S… Þórarinn Ingi… Andrea Rut Pá… Nei Sat hjá Fjarv. Frávik 1. lengd þingfundar 2. samgönguáætlun fyrir árin 2026--2040 ásamt f… 3. lengd þingfundar 4. afbrigði 5. atvinnuleysistryggingar og vinnumarkaðsaðger… 6. laun þjóðkjörinna fulltrúa og æðstu embættis… 7. 1100 ára afmælis Alþingis minnst 8. ákvörðun nr. 30/2024 og 68/2025 um breytingu… 9. réttindavernd fatlaðs fólks 10. Miðstöð menntunar og skólaþjónustu o.fl. 11. brottfararstöð 12. náttúruvernd, Vatnajökulsþjóðgarður og úrsku… 13. þjónustuveitendur hópfjármögnunar fyrir fyri… 14. sjúkratryggingar og ófrjósemisaðgerðir 15. fullnusta refsinga 16. opinber stuðningur við vísindi og nýsköpun 17. opinberir háskólar 18. jöfn staða og jafn réttur kynjanna

Málglaðir þingmenn

Málglaðir þingmenn Grímur Grímsson 6.510 orð (36 ræður) Ása Berglind Hjálmars… 5.027 orð (25 ræður) Sigurjón Þórðarson 2.851 orð (25 ræður) Snorri Másson 2.443 orð (25 ræður) Jóhann Páll Jóhannsson 2.435 orð (6 ræður) Vilhjálmur Árnason 2.173 orð (10 ræður) Guðlaugur Þór Þórðars… 2.084 orð (38 ræður) Njáll Trausti Friðber… 2.083 orð (44 ræður) Bergþór Ólason 2.068 orð (38 ræður) Kristrún Frostadóttir 1.769 orð (8 ræður) Hanna Katrín Friðriks… 1.726 orð (4 ræður) Stefán Vagn Stefánsson 1.533 orð (25 ræður) Dagbjört Hákonardóttir 1.444 orð (4 ræður) Daði Már Kristófersson 1.380 orð (2 ræður) Þórarinn Ingi Péturss… 1.349 orð (37 ræður)

Viðurkenningar þingsins

Löggjafarþing 157 • Einkenni og mynstur vikunnar á Alþingi

Viðurkenningadálkurinn

Gjaldmiðlaskýrslan átti vikuna í ræðustólnum. Bæði ræða vikunnar og beittasta spurningin spruttu úr sömu umræðunni, munnlegri skýrslu fjármálaráðherra um valkosti Íslands í gjaldmiðlamálum, og báðar snerust um þjóðaratkvæðagreiðsluna sem boðuð er í sumar. Það er sjaldgæft að sömu sextán ræðurnar skili bæði skýrasta málflutningi og hvassasta spurningaflauminum. Rispaða platan kom hins vegar úr allt öðrum sal: nefndarálitunum, þar sem endurtekningin er ekki stílbragð heldur starfslýsing.

Ræða vikunnar

Besta ræðan — að mati þingskoðara okkar.

Jóhann Páll Jóhannsson (Samfylkingin) flutti 688 orða ræðu sem byggði málið upp í lögum. Hann byrjaði á að snúa gagnrýni stjórnarandstöðunnar við og sagði hana frekar vilja ræða fréttatilkynningu en skýrsluna sjálfa. Þaðan færði hann sig yfir í kostnaðinn við smáa mynt, ekki aðeins verðtryggingu og höft heldur líka „glötuðum tækifærum; fyrirtækjum sem aldrei komast á legg”. Svo kom dæmisagan: sænsk skýrsla undir stjórn Lars Calmfors, hagfræðings sem áður lagðist gegn evru en hefur nú skipt um skoðun. Jóhann Páll notaði þann viðsnúning sem rök án þess að fullyrða um niðurstöðuna.

Það sem gerði ræðuna að ræðu vikunnar var lokakaflinn. Eftir tölur og samanburð þrengdi hann málið niður í eina spurningu: „Þetta er spurning um það hvort við viljum vita eða ekki vita. Þetta er spurning um það hvernig við Íslendingar beitum okkar fullveldi.” Hann gaf sjálfur til kynna að hann væri ekki harðasti aðildarsinninn, sagðist vera í „já, kannski-hreyfingunni”, og lokaði á því að framtíð Íslands væri björt hvort sem svarið yrði já eða nei. Iðnin liggur í uppbyggingunni: ræðan færðist frá vörn yfir í rök yfir í gildisspurningu, og endaði á því að gera andstæðinginn að virðingarverðum þátttakanda fremur en óvini.

“Þetta er spurning um það hvort við viljum vita eða ekki vita. Þetta er spurning um það hvernig við Íslendingar beitum okkar fullveldi.”

Jóhann Páll Jóhannsson (Sf), Umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra — 688 orð um Niðurstöður skýrslu um valkosti Íslands í gjaldmiðlamálum, munnleg skýrsla fjármála- og efnahagsráðherra (2026-06-05).

Beittasta spurningin

Hvassasta spurning eða áskorun vikunnar í umræðum.

Nanna Margrét Gunnlaugsdóttir (Miðflokkurinn) byggði 612 orða ræðu sína upp sem yfirheyrslu. Hún hóf á því að saka ráðherra um að hafa farið með rangt mál í kvöldfréttum, þar sem hann hefði sagt að eina leiðin til að taka upp evru væri að ganga í Evrópusambandið. Hún taldi upp Kosovo, Andorra og Mónakó sem dæmi um hið gagnstæða og spurði svo beint: „Ætlar hæstv. ráðherra að standa við þessar staðhæfingar og getur hæstv. ráðherra viðurkennt að hann hafi einfaldlega farið með rangt mál?”

En spurningin sem hún sjálf sagðist helst vilja svar við var önnur og tæknilegri: „hvað telur hann að gæti verið raunhæft skiptigengi ef við tækjum upp evru?” Þaðan byggði hún áþreifanlegt dæmi, milljón króna sumarfrí sem gæfi sjö þúsund evrur í dag en fimm þúsund á 200 króna gengi, og víkkaði það út í allan sparnað og eigið fé í húsnæði. Iðnin liggur í því hvernig hún hlóð spurningunum hverri ofan á aðra, frá ásökun um ranga staðhæfingu yfir í kröfu um tölu yfir í áþreifanlegt reikningsdæmi sem hver kjósandi gæti sett sig inn í. Hún spurði líka hvers vegna skýrslan hefði ekki verið birt fyrr en daginn eftir að umræðum um aðildarviðræður lauk, þótt hún hefði verið tilbúin tæpum þremur vikum áður.

“Ætlar hæstv. ráðherra að standa við þessar staðhæfingar og getur hæstv. ráðherra viðurkennt að hann hafi einfaldlega farið með rangt mál? … hvað telur hann að gæti verið raunhæft skiptigengi ef við tækjum upp evru?”

Nanna Margrét Gunnlaugsdóttir (M) — um Niðurstöður skýrslu um valkosti Íslands í gjaldmiðlamálum, munnleg skýrsla fjármála- og efnahagsráðherra (2026-06-05).

Rispuð plata

Þingmenn sem endurtaka sig mest — sömu orðatiltæki, endurunnin rök og endurtekin dæmi.

Fjórir þingmenn lentu á rispuðu plötunni í þessari viku, og þrír þeirra úr sama flokki.

Grímur Grímsson (Viðreisn) fékk hæsta stigið, 0,78. Orðasambandið „meiri hlutinn tekur undir / áréttar / undirstrikar” kom tólf sinnum fyrir í framsöguræðu hans um brottfararstað, nánast sem frumlag hverrar málsgreinar. Pörun „vægari úrræði / lokaúrræði” kom níu sinnum fyrir. En þegar framsögumaður meirihluta les nefndarálit orðrétt er endurtekningin ekki stílvilla heldur eðli textans: stofnanamálið er hannað til að standast lagaskoðun, ekki til að hljóma fjölbreytt.

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir (Viðreisn) endurtók „krónan ýkir sveiflur í stað þess að jafna þær” þrisvar og „skýrslan er algjörlega afgerandi” tvisvar. Þar er endurtekningin öfug við Grím: ekki stofnanatexti heldur skilaboð sem eiga að festast. Þegar ráðherra segir sömu setninguna oft er það ekki tilviljun heldur ásetningur um að línan hangi eftir.

Dagbjört Hákonardóttir (Samfylkingin) sagði „hvað sem öðru líður” fimm sinnum og endurtók myndina af „fjötrum örmyntarinnar” þrisvar. Hér er endurtekningin retórík: föst stef sem ramma inn afstöðu fremur en að bera upp ný rök.

Hanna Katrín Friðriksson (Viðreisn) lenti neðst með 0,55. „Við erum að skoða” kom þrisvar fyrir og „að undangengnu heildstæðu mati og samráði” einnig þrisvar. Þetta er endurtekning ráðherrans sem á eftir að taka ákvörðun: orðalag sem heldur dyrunum opnum án þess að loka neinum. Sami frasi getur verið vandvirkni eða frestun, eftir því hvort ákvörðunin kemur að lokum.

NafnRæðurOrðatiltækiSkipti
Grímur Grímsson (V) 4 “meiri hlutinn tekur undir / áréttar / undirstrikar” 12×
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir (V) 4 “krónan ýkir sveiflur í stað þess að jafna þær”
Dagbjört Hákonardóttir (Sf) 3 “hvað sem öðru líður”
Hanna Katrín Friðriksson (V) 4 “við erum að skoða”

1. Grímur Grímsson (Viðreisn)

  • “meiri hlutinn tekur undir / áréttar / undirstrikar” (12×)
  • “vægari úrræði / lokaúrræði” (9×)
  • “auk þess sem færri tilvik munu gilda um það hvenær megi vista barn” (2×)

2. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, Utanríkisráðherra (Viðreisn)

  • “krónan ýkir sveiflur í stað þess að jafna þær” (3×)
  • “tugi milljarða sem ég vil frekar að fari í velferðarkerfið / innviði” (2×)
  • “skýrslan er algjörlega afgerandi” (2×)

3. Dagbjört Hákonardóttir (Samfylkingin)

  • “hvað sem öðru líður” (5×)
  • “fjötrar örmyntarinnar / við höfum engu að tapa” (3×)

Gögn frá opnum gögnum Alþingis (althingi.is). Búið til 2026-06-07.

Þingmaður vikunnar

Ítarleg greining á einum þingmanni í hverri viku

Grímur Grímsson

Grímur Grímsson
Viðreisn

Fæddur 1961-09-02

Stúdentspróf MS 1982. Próf frá Lögregluskóla ríkisins 1989. BSc-próf í viðskiptafræði HR 2005, MSc-próf í reikningshaldi og endurskoðun HR 2007.

201
ræður á þinginu
47,466
orð samtals
236
orð að meðaltali
Radar chart: Grímur Grímsson Ræður Mæting Flokkshollusta Breidd Reynsla

Ræður: Fjöldi ræðna á þinginu (hundraðshlutaröð). Mæting: Þátttaka í atkvæðagreiðslum. Flokkshollusta: Hlutfall atkvæða í samræmi við flokksmeirihluta. Breidd: Dreifing á mál (hundraðshlutaröð). Reynsla: Fjöldi þinga sem þingmaður (hundraðshlutaröð).

Grímur Grímsson: lögreglumaðurinn sem talar fyrir nefndina

Grímur Grímsson talaði 6.510 orð í þingsalnum í þessari viku, fleiri en nokkur annar þingmaður. Hann hélt 36 ræður. Stærsti hlutinn fór í eina athöfn: framsöguræðu meirihluta allsherjar- og menntamálanefndar um frumvarpið um brottfararstað, sem ein og sér taldi 4.841 orð. Þetta er ekki maður sem leitar sviðsljóssins. Þetta er maður sem fær það vegna þess að hann gegnir hlutverki sem krefst orða, og hann skilar þeim orðum til hins síðasta.

Grímur er á sínu öðru þingi. Hann settist á Alþingi fyrir Viðreisn í Reykjavíkurkjördæmi norður árið 2024 og varð 2. varaforseti þingsins ári síðar. Áður en hann kom á þing var hann lögreglumaður í 37 ár. Ferillinn nær frá varðstjóra í Reykjavík um yfirlögregluþjón á höfuðborgarsvæðinu til rannsakanda hjá sérstökum saksóknara og héraðssaksóknara. Hann lauk prófi frá Lögregluskóla ríkisins 1989 og bætti síðar við sig BSc og MSc í viðskiptafræði og endurskoðun frá Háskólanum í Reykjavík. Þetta tvennt, löggæslan og endurskoðunin, mótar málflutning hans meira en flokksmerkið.

Frá lögregluvellinum að nefndarborðinu

Ræður Gríms snúast að mestu um réttarvörslukerfið, og það er engin tilviljun. Á þessu þingi hefur hann mælt fyrir meirihlutaálitum um brottfararstað, sýslumann, meðferð sakamála, fullnustu refsinga, nálgunarbann og rafrænt eftirlit. Þetta eru málin sem hann þekkir innan frá. Þegar hann talar um boðunarlista Fangelsismálastofnunar nefnir hann töluna frá 1998, 33 einstaklingar á lista, til samanburðar við stöðuna í dag. Þegar hann mælir fyrir rafrænu eftirliti með nálgunarbanni vísar hann í sönnunarvanda sem hann þekkir af eigin raun: að erfitt hafi reynst að sanna brot gegn slíkum ákvörðunum, með afleiðingum fyrir brotaþola en án afleiðinga fyrir sakborning.

Brottfararstöðin er besta dæmið um aðferð hans. Í framsöguræðunni byggði Grímur röksemdina lagagrein fyrir lagagrein. Hann vísaði í 67. grein stjórnarskrárinnar um frelsissviptingu, 71. grein um friðhelgi einkalífs, 76. grein um vernd barna og barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Hann lagði áherslu á að vistun á brottfararstað væri lokaúrræði sem aðeins skyldi grípa til þegar mat lægi fyrir um að vægara úrræði skilaði ekki árangri. Hann undirstrikaði að frelsissvipting samkvæmt frumvarpinu væri ekki refsing heldur ráðstöfun til að tryggja návist. Þetta er ekki pólitísk ræða í venjulegum skilningi. Það er lagatæknileg úttekt, flutt af manni sem hefur eytt starfsævinni á mörkum laga og framkvæmdar.

Sami nákvæmnistónn gengur í gegnum öll réttarvörslumálin hans. Þegar hann mælti fyrir frumvarpinu um sameiningu sýslumannsembætta níu í eitt vó hann saman tvö sjónarmið sem stangast á: aukið samræmi í stjórnsýslu annars vegar og byggðasjónarmið hins vegar. Hann vísaði í umsögn Sýslumannafélagsins um framsal lagasetningarvalds og í 2. grein stjórnarskrárinnar um þrískiptingu ríkisvaldsins. Þegar hann mælti fyrir breytingum á fullnustu refsinga, þar sem erlendum föngum sem vísa á úr landi yrði veitt reynslulausn fyrr, viðurkenndi hann að úrræðið væri „eingöngu tímabundin lausn” og beindi því til dómsmálaráðherra að finna varanlegar úrbætur. Hann selur ekki frumvörp sem fullkomnar lausnir. Hann leggur þau fram með fyrirvörunum áföstum.

Evrópusinninn

Annað þema er Evrópa, og þar bregður fyrir öðrum Grími. Hann er formaður Íslandsdeildar þingmannanefnda EFTA og EES og situr í þingmannanefnd Íslands og ESB. Hann er einlægur aðildarsinni og felur það ekki. Í umræðunni um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna sagði hann að það væri sér langþráður draumur að fá að kjósa um málið. Hann rifjaði upp að aðildarviðræður hófust 2009 með þingsályktun en voru settar á ís 2013 með bréfi ráðherra án samþykkis Alþingis, og kallaði þá ákvörðun óslýðræðislega.

Rök hans fyrir aðild eru hagfræðileg og öryggispólitísk í senn: stærri gjaldmiðill, sæti við borðið þegar ákvarðanir eru teknar, og bandalag á tímum sem hann lýsir sem ótryggum. En jafnvel hér, þar sem afstaðan er heit, heldur hann sig við aðferðina. Hann ítrekaði aftur og aftur að atkvæðagreiðslan snerist aðeins um hvort halda ætti viðræðum áfram, ekkert annað, og að aðild sjálf yrði aldrei ákveðin nema þjóðin samþykkti samning sem lægi fyrir. „Ekkert í ferlinu við þessar kosningar mun leiða til aðildar að Evrópusambandinu. Ekkert,” sagði hann. Þar sást glitta í lögreglumanninn sem aðgreinir vandlega það sem er til umfjöllunar frá því sem er ekki. Afstaðan er skýr, en málsmeðferðin er það sem hann ver.

Bakgrunnurinn í alþjóðamálum kom líka fram í umræðunni um Grænland fyrr á þinginu, þar sem hann tengdi yfirlýsingar Bandaríkjaforseta við sjálfsákvörðunarrétt smáþjóða og varaði við því að fordæmið gæti orðið öðrum stórveldum réttlæting. Þetta er þingmaður sem hugsar um stöðu Íslands í kerfi fremur en í einangrun, og það rímar við Evrópuafstöðuna: hann vill sæti við borðið, ekki utan dyra.

Hollasti atkvæðagreiðandinn

Tölurnar um atkvæði Gríms eru jafn afdráttarlausar og ræðustíllinn er varfærinn. Á þessu þingi hefur hann greitt atkvæði 984 sinnum: 809 já, 143 nei, og verið fjarverandi 32 sinnum. Flokkshollusta hans mælist 100 prósent. Hann hefur ekki einu sinni brotið úr röðum Viðreisnar. Í viku þar sem heilir þingflokkar sátu hjá frekar en að taka afstöðu, og þar sem fjarvistir Sjálfstæðisflokksins náðu 27 prósentum, sker þessi agi sig úr.

Hjá framsögumanni meirihluta er fullkomin hollusta varla á óvart. Sá sem flytur niðurstöðu nefndar fyrir hönd meirihlutans getur illa greitt atkvæði gegn henni. En agi Gríms nær lengra en svo, og hann fellur saman við aðra tölu: af 36 ræðum vikunnar greiddi hann líka atkvæði í nær hverri einustu atkvæðagreiðslu sem hann náði til. Þetta er ekki þingmaður sem notar fjarvist eða hjásetu sem tæki. Hann mætir, hann talar, og hann kýs.

Endurtekningin sem aðferð

Grímur fékk rispuðu plötu vikunnar með stig upp á 0,78, hæsta stig allra. Greiningin fann að orðasambandið „meiri hlutinn tekur undir / áréttar / undirstrikar” kom fyrir tólf sinnum í framsöguræðunni um brottfararstað, nánast sem málfræðilegt frumlag hverrar málsgreinar. Pörun „vægari úrræði / lokaúrræði” kom níu sinnum fyrir, sem fastur öryggisrammi fyrir hvert umdeilt ákvæði. Og heil málsgrein um vistun barna var flutt nær orðrétt úr nefndartextanum yfir í lokaræðuna.

Þetta er endurtekning, en hún á sér skýringu í forminu. Þegar þingmaður mælir fyrir meirihlutaáliti er hann ekki að halda eigin ræðu. Hann er að lesa upp niðurstöðu nefndar, og nefndartextinn er saminn til að standast lagalega skoðun, ekki til að hljóma vel. „Meiri hlutinn telur” er ekki frasi sem Grímur valdi sér. Það er grammatík nefndarálitsins. Spurningin sem rispaða platan vekur er ekki hvort hann endurtaki sig, heldur hvort framsögumaður meirihluta geti annað en endurtekið sig þegar hlutverkið er að flytja stofnanatexta orðrétt.

Frasar

Frasi Skipti Hvað hann segir um ræðumanninn
„meiri hlutinn tekur undir / áréttar / undirstrikar” 12 Nefndarhlutverkið ræður orðavalinu, ekki maðurinn
„vægari úrræði / lokaúrræði” 9 Meðalhófið er fastur rammi um hvert íþyngjandi ákvæði
„vistun á brottfararstöð” 11 Lagatæknin er heimavöllur, ekki tilfinningahlaðin orðræða
„ákvörðun um nálgunarbann og/eða brottvísun af” 10 Réttarvörslukerfið er sá málaflokkur sem hann snýr alltaf aftur að

Það sem vekur athygli er hvað frasarnir eru stofnanalegir. Þetta eru ekki kjörorð eða slagorð. Þetta eru lagahugtök, endurtekin vegna þess að þau þurfa að vera nákvæm. Þar liggur munurinn á Grími og þeim stjórnmálamönnum sem endurtaka setningu til að festa skilaboð í minni. Hann endurtekur til að standast skoðun.

Tilfinningaskráning

Tónninn hjá Grími er jafn og lágstemmdur. Hann hækkar sjaldan róminn og hann notar lítið af stóryrðum. Jafnvel þegar hann lýsir afstöðu sem honum er hjartans mál, eins og Evrópumálunum, heldur hann sig við rök fremur en hrifningu. Í Grænlandsumræðunni leyfði hann sér eina þurra athugasemd, „hvað kostar eitt stykki Grænland?”, áður en hann sneri sér aftur að alþjóðalögum og fullveldi smáþjóða. Í fjármálaáætlunarumræðunni gerði hann grín að bilaðri klukku í ræðustólnum, „ég er ekki á Guðlaugstíma, er það?”, en jafnaði sig samstundis og hélt áfram með tölurnar.

Þetta er rödd embættismannsins sem varð löggjafi. Hún sannfærir ekki með hita heldur með yfirferð. Þegar hann fjallaði um fækkun ríkisstarfsmanna í fjármálaáætluninni viðurkenndi hann opinskátt að aðferðafræðin gæti orkað tvímælis, en bætti við að það breytti ekki þörfinni fyrir ráðdeild. Hann er ekki ræðumaður sem flýr fyrirvara. Hann nefnir þá og heldur svo sinni leið.

Dómurinn

Grímur Grímsson er þingmaður sem hefur fundið hlutverk sem hentar bakgrunni hans fullkomlega, og það hlutverk hefur bæði kosti og takmarkanir. Sem framsögumaður meirihluta allsherjar- og menntamálanefndar er hann nákvæmur, undirbúinn og óhræddur við að taka að sér flókin réttarvörslumál sem fáir aðrir vilja flytja. Lögreglumaðurinn og endurskoðandinn renna saman í þingmann sem treystir tölum og lagagreinum fremur en orðsnilld. En sami styrkur er um leið veikleikinn sem rispaða platan afhjúpaði: þegar maður flytur stofnanatexta orðrétt verður röddin að rödd stofnunarinnar, ekki mannsins. Grímur talaði mest allra í vikunni, en það er erfitt að benda á eina setningu sem var hans eigin fremur en nefndarinnar. Hvort það er galli eða einfaldlega eðli starfsins fer eftir því hvort maður ætlast til þess að framsögumaður meirihluta hafi sína eigin rödd, eða aðeins skýra.

Löggjöf og atkvæðagreiðslur

Mál í vinnslu

MálHeitiStaðaAtkvæði
#698 mannanöfn
#697 veiting íslensks ríkisborgararéttar
#687 einföldun regluverks og afnám gullhúðunar
#688 skráning, merki og mat fasteigna
#677 aðgerðir til jöfnunar á ferðakostnaði íþróttafélaga á landsbyggðinni

Skýringar: 1. umræða • Í nefnd • 2. umræða • 3. umræða • Samþykkt

Fáðu Þingfréttir í tölvupósti

Vikuyfirlit frá Alþingi — beint í pósthólfið á hverjum sunnudegi.

Gerast áskrifandi