Leiðari: Vikan á Alþingi

Vikan þegar þingið settist aftur — og settist í eitt sæti

Klukkan rúmlega fjögur á miðvikudegi steig Pawel Bartoszek í pontu og hóf 2.890 orða framsöguræðu um nefndarálit meiri hluta utanríkismálanefndar. Þingið hafði verið í þriggja vikna hléi sem náði yfir sveitarstjórnarkosningarnar 16. maí. Þingmenn voru rétt sestir aftur — fjórum dögum eftir að kjósendur höfðu kveðið upp dóma sína í sveitarstjórnum landsins. Þetta var mál nr. 516: þingsályktunartillaga um þjóðaratkvæðagreiðslu 29. ágúst um framhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið.

Þrír þingdagar. Tuttugu og fimm atkvæðagreiðslur. 499 ræður og 47.639 orð. Tólf nefndarfundir. Eitt mál tók allt rýmið.

Tölurnar sjálfar segja söguna. Á þjóðaratkvæðatillögunni einni voru fluttar 31 ræða og á fjórða hundrað andsvör — 388 framlög af 499 í vikunni, eða nær fjögur af hverjum fimm. Fjórir þingmenn skrifuðu fyrir nefndarálit — Pawel fyrir meiri hluta, Sigurður Ingi Jóhannsson fyrir 1. minni hluta (4.163 orð), Sigmundur Davíð Gunnlaugsson fyrir 2. minni hluta (3.232 orð) og Diljá Mist Einarsdóttir fyrir 3. minni hluta (3.894 orð). Þetta er sá flokkur ræðna sem ekki er hægt að flokka eftir vísitölum: hver þeirra er pólitísk yfirlýsing flokks sem er að sjá fram á þjóðaratkvæðagreiðslu sem skiptir öllu.

Pawel sagði í framsögunni að nefndin hefði fjallað um málið á 16 fundum, þar af þremur opnum, og sent það til umsagnar yfir 250 félaga, samtaka og einstaklinga. Hann taldi þetta einsdæmi í sögu þingsins. Þetta er sterkasta málsmeðferðarvörnin sem stjórnarmeirihlutinn á í boði og hann notaði hana að fullu.

Aðrir þingmenn í minni hluta sögðu allt aðra sögu. Diljá Mist mætti á dagskrárlið um vinnubrögð klukkan rúmlega þrjú á miðvikudegi og lýsti yfir „verulegum vonbrigðum" með að vinnufundir nefndarinnar hefðu verið felldir niður „trekk í trekk". Þorgrímur Sigmundsson, þingmaður Miðflokksins, tók undir: ríkisstjórnin „rífur málið út áður en gögn berast og eru enn að berast og sum enn í leyni". Þetta eru fullyrðingar þingmanna — ekki hlutlæg lýsing á meðferðinni. Þær sýna engu að síður þá mynd sem stjórnarandstaðan er að móta áður en kjósendur ganga að kjörborðinu.

Athygli vakti einnig hvernig fundurinn hófst. Eina atkvæðagreiðslan um málið í vikunni var um afbrigði — heimild til að taka tillöguna fyrir með minni tíma frá útbýtingu en venja er. Hún fór 48 með, 0 á móti. Allir þingmenn sem mættu vildu að umræðan færi fram án tafa. Það er formleg samhljóðun um málsmeðferð, ekki sátt um efnið — og ekki einu sinni sátt um að halda þjóðaratkvæðagreiðsluna í ágúst. Hin pólitísku skiptin komu fram í ræðunum sem fylgdu.

Sigmundur Davíð sá ekki þá sátt sem fagnaðarefni. Hann benti á að Inga Sæland, hæstv. mennta- og barnamálaráðherra, hefði sjálf lýst sig „eindregið andsnúna" aðild og að Flokkur fólksins hefði fyrir kosningar lýst sig andsnúinn slíkri atkvæðagreiðslu á kjörtímabilinu. Ríkisstjórnin er klofin í afstöðu og styður engu að síður tillöguna. Þetta er ekki einsdæmi í íslenskri stjórnmálasögu en það er sjaldgæft að klofningurinn sé jafn opinber.

Sigmundur Davíð flutti þá gagnrýni af þunga á miðvikudegi — 13 ræður og 5.063 orð, þar á meðal 3.232 orða nefndarálitið. Á fimmtudegi, þegar 17 efnislegar atkvæðagreiðslur fóru fram á 38 mínútum, var hann fjarverandi við þær allar — og hafði ekki boðað fjarvist formlega. Aðrir Miðflokksþingmenn — Bergþór Ólason, Þorgrímur Sigmundsson, Sigríður Á. Andersen — greiddu atkvæði í flestum þeirra. Sá sem hvassast gagnrýndi klofning ríkisstjórnarinnar var sjálfur sá sem mætti með ræðuna en ekki með höndina á atkvæðabjölluna.

Dagur B. Eggertsson reyndi að snúa þeirri klemmu upp í lýðræðislega dyggð. „Þetta lýðræðissár erum við að græða með því að samþykkja að fara í þessa þjóðaratkvæðagreiðslu," sagði hann og vísaði til þess að ríkisstjórnin árið 2013 hefði heitið þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður og brotið það loforð. Það var sviðsetning Samfylkingarinnar í vikunni: meiri hlutinn er ekki að ýta málinu áfram, hann er að efna gamalt loforð.

Önnur mál náðu inn um glufurnar. Á fimmtudag gengu sex atkvæðagreiðslur um náttúruvernd í Vatnajökulsþjóðgarði — breytingartillaga stjórnarandstöðu féll 19-28, en bjálki málsins fór síðan í gegn með 48-0 í endurteknum atkvæðagreiðslum. Á föstudagsmorgni spurði Halla Hrund Logadóttir umhverfisráðherra um ferðaþjónustu í þjóðgarðinum og bætti við í lokin spurningu um eldsneytisbirgðir og óvissu á olíumörkuðum. Njáll Trausti Friðbertsson nefndi Heilbrigðiseftirlit Reykjavíkur og Reykjavíkurflugvöll — gullhúðun á EES-reglum, sagði Eyjólfur Ármannsson sammála úr ráðherrastól. Þetta voru hliðarmál vikunnar í eiginlegum skilningi — flutt fyrir tómum sal meðan athygli landsins var enn á úrslitum kosninganna helgina áður.

Spurningin sem situr eftir er ekki hvort þjóðaratkvæðagreiðslan fari fram. Hún er hvort þingið hafi notað þessa þrjá daga til að undirbúa lýðræðislega umræðu fyrir 29. ágúst eða einungis til að festa eigin afstöðu í pólitískum greinarstöfum. Pawel byggði málsmeðferðarvörn á 16 nefndarfundum. Sigurður Ingi byggði fullveldisrök á 82 árum. Sigmundur Davíð byggði árás sína á svikum kosningaloforða. Diljá Mist byggði ákæru á flýti og leyndarhyggju. Fjórar ræður, fjórar línur — og kjósandinn sem situr í eldhúsinu og á að mæta á kjörstað í lok ágúst er engu nær því að vita hvers vegna hann ætti að segja já eða nei en hann var áður en þingið settist aftur.

Þingið er tæknilega tilbúið fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna. Tillagan er samþykkt, dagsetningin er ákveðin, orðalagið er fest. En tæknileg framganga er ekki hið sama og pólitísk undirbúningsvinna. Þrír mánuðir eru þangað til kjósendur svara. Á þeim tíma þarf einhver — annaðhvort meiri hlutinn eða einhver utan þings — að svara þeim grundvallarspurningum sem ræðurnar í vikunni opnuðu en svöruðu ekki. Hvað eru „rauðu strikin"? Hvað gerist ef já-svarið er naumt? Hvað segja leynigögnin sem aðeins níu aðilar mega lesa? Þingið skilaði í þessari viku ekki svörum heldur fjórum tilbúnum kosningabæklingum. Það getur dugað Pawel og Sigurði Inga. Það dugar kjósandanum ekki.

Viðurkenningar þingsins

Löggjafarþing 157 • Einkenni og mynstur vikunnar á Alþingi

Viðurkenningadálkurinn

Verðlaun vikunnar

Þrír þingdagar. Fjórar löngu ræðurnar — Pawel fyrir meiri hluta utanríkismálanefndar, Sigurður Ingi fyrir 1. minni hluta, Sigmundur Davíð fyrir 2. minni hluta og Diljá Mist fyrir 3. minni hluta — dreifðust jafnt á þrjá stjórnarandstöðuflokka og einn stjórnarflokk. Allar fluttar á miðvikudegi 20. maí. Allar yfir 2.800 orðum. Allar um eitt og sama málið. Það er staða sem þingsalurinn sér ekki oft: fjögur nefndarálit í röð sem hvert um sig hefur tóninn af kosningabæklingi.

Verðlaunin þessa viku eru bæði tengd þjóðaratkvæðatillögunni. Annað er fyrir málsmeðferðar­vörn meiri hlutans. Hitt er fyrir uppgjör Miðflokksins við stjórnarsáttmála Samfylkingar, Viðreisnar og Flokks fólksins.

Ræða vikunnar

Besta ræðan — að mati þingskoðara okkar.

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson (Miðflokkurinn) — nefndarálit 2. minni hluta í þjóðaratkvæðatillögunni, 20. maí, 3.232 orð.

Sigmundur Davíð valdi sér jarðveg vel. Þegar hann tók til máls höfðu Pawel og Sigurður Ingi þegar gengið í gegnum rúm sjö þúsund orð um málsmeðferð og fullveldissögu — Pawel byggði stoðir undir ferlið, Sigurður Ingi smíðaði valkost. Sigmundur Davíð fór hvorki á þann vettvang né hinn. Hann tók upp einfaldari kröfu: hvað hefur stjórnin sagt um þetta áður?

Hann byrjaði ekki á ESB. Hann byrjaði á kosningabaráttunni 2024. „Hæstv. forsætisráðherra var afdráttarlaus í kosningabaráttunni: að þetta væri ekki tíminn til að skipta þjóðinni í fylkingar í deilum um Evrópusambandið." Þeirri setningu fylgdi önnur um Ingu Sæland. Síðan ein um Viðreisn sem „reyndi eftir fremsta megni að forðast að ræða málið fyrir kosningar". Þrír stjórnarflokkar, þrjú loforð, þrenn svik.

Þetta er ekki rökræða um efni; þetta er pólitískur lestur á landslaginu. Stjórnin er ekki veikust á orðalagi spurningarinnar, ekki á tímalínunni og ekki á tæknilegri umgjörð málsmeðferðarinnar; hún er veikust á samhengi við eigin kosningaloforð. Sigmundur Davíð sá það og fór beint þangað. Það er ódýrari leikur en málsmeðferðarvörn Pawels eða auðlindarök Sigurðar Inga — hvorugur þeirra hefur þann munað að sleppa við að standa við ákveðna efnislega afstöðu. En hann er áhrifaríkari einmitt vegna þess að hann á sér ekki góðan flótta: stjórnin getur ekki afneitað eigin orðum.

Hann hélt línunni allan tímann. Hann kallaði málið „skyndilega og óvænt" — orð hans um blaðamannafund ríkisstjórnarinnar í mars. Hann taldi upp atriði grundvallarskjals ESB-viðræðnanna sem dúkkaði upp í Morgunblaðinu og lét hvert smáatriði passa við myndina af stjórn sem hefur fjarlægst sín eigin loforð. Hann nefndi ekki — og hafði ekki ástæðu til að nefna — eigin sögu sem fyrrverandi forsætisráðherra sem féll á sambærilegu samhengisbroti milli kosningaloforða og daglegrar stjórnar; það var raunar Sigurður Ingi sem tók við af honum 2016. Sú saga liggur þó undir ræðunni eins og stilliforkur. Þetta er rödd manns sem þekkir umboðsbrest frá báðum hliðum og veit nákvæmlega hvernig á að orða hann.

Ræðan vinnur verðlaunin ekki vegna þess að hún sé erfiðust eða sjaldgæfust í uppbyggingu. Hún vinnur þau vegna þess að hún veit hvar tilkall ríkisstjórnarinnar til skýrs umboðs er veikast og lætur þann veikleika tala. Ræða vikunnar í þessu tilviki metur pólitíska skarpskyggni, velur rétta orrustu, en flytur ekki erfiðustu ræðuna.

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson (M) — 3232 orð um Þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu (2026-05-20).

Sterkustu rökin

Sannfærandi rökstuðningur vikunnar í umræðum — hvort sem hann kom frá ríkisstjórn eða stjórnarandstöðu.

Pawel Bartoszek (Viðreisn) — framsögn meiri hluta utanríkismálanefndar, 20. maí, 2.890 orð.

Pawel byrjaði ekki á efnisrökum um ESB-aðild. Hann byrjaði á því að bera fram tölur um nefndarstarfið: 16 fundir, þar af þrír opnir, einn sameiginlegur með stjórnskipunarnefnd, tveir með utanríkisráðherra, einn með forsætisráðherra, 250+ umsagnaraðilar, sérstök umsögn frá Feneyjanefnd Evrópuráðsins. „Það er einsdæmi í sögu þingsins að svo margir opnir fundir séu haldnir vegna eins þingmáls, að ég hygg."

Þetta er ekki tilviljun. Pawel byggði málsmeðferðarvarnir vegna þess að innihaldsleg vörn var ekki nóg. Stjórnarandstaðan ætlaði — eins og Sigurður Ingi staðfesti fyrr í vikunni — að ráðast á ferlið sjálft: of þröng tímalína, ófullnægjandi gögn, ólýðræðisleg málsmeðferð. Pawel sá það fyrir. Svar hans var að gera grunnvinnu nefndarinnar að sjálfu varnarkerfinu. „Ákvörðun um hugsanlega ESB-aðild er af þeirri stærðargráðu að hún verður ekki tekin nema íslenska þjóðin eigi bæði upphafs- og lokaorðið."

Þetta er lýðræðislegi kjarni málsins hans — ekki rök fyrir aðild, heldur rök fyrir því að spurningin sé yfirhöfuð leyfileg. Pawel hefur stundað sömu vinnu í greinaskrifum á visir.is undanfarna mánuði (sérstaklega umsögnum sínum um Feneyjanefndina). Hann veit nákvæmlega hvar hin pólitíska árás kemur og hann byggir varnir áður en árásin nær fótfestu.

Hvort rökstuðningurinn nái til kjósenda er allt annað mál. Málsmeðferðarrök eru sjaldnast vinsæl. En ræðan er fær um að standast skoðun á öllum þeim þáttum sem hún tók fyrir og því er þetta sterkasti rökstuðningur vikunnar. Pawel reynir ekki að sannfæra einhvern um að ganga í ESB. Hann reynir að sannfæra einhvern um að umræðan sé lögmæt. Það er eitt af því sem stjórnarmeirihluti gerir best þegar hann er vandvirkur, og Pawel var vandvirkur.

Pawel Bartoszek (V) — um Þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu (2026-05-20).

Gögn frá opnum gögnum Alþingis (althingi.is). Búið til 2026-05-24.

Þingmaður vikunnar

Ítarleg greining á einum þingmanni í hverri viku

Sigurður Ingi Jóhannsson
Framsóknarflokkur

Fæddur 1962-04-20

Stúdentspróf ML 1982. Embættispróf í dýralækningum frá Konunglega dýralækna- og landbúnaðarháskólanum í Kaupmannahöfn (KVL). Almennt dýralæknaleyfi í Danmörku 1989 og á Íslandi 1990.

180 ræður á þinginu

47,825 orð samtals

265 orð að meðaltali

Ræður: Fjöldi ræðna á þinginu (hundraðshlutaröð). Mæting: Þátttaka í atkvæðagreiðslum. Flokkshollusta: Hlutfall atkvæða í samræmi við flokksmeirihluta. Breidd: Dreifing á mál (hundraðshlutaröð). Reynsla: Fjöldi þinga sem þingmaður (hundraðshlutaröð).

Þingmaðurinn sem hætti sem formaður en ekki sem leiðtogi

Þegar Sigurður Ingi Jóhannsson steig úr formannsstóli Framsóknarflokksins á 38. flokksþingi í febrúar virtist það vera lok pólitísks kafla. Tíu ár í formennsku — frá Panama-pappírunum sem felldu fyrri formanninn og settu hann sjálfan í forsætisráðuneytið — og svo lokaræða þar sem hann kvaddi með orðunum: „Ég er ekki hættur í pólitík." Þau orð virkuðu á sínum tíma eins og venjuleg pólitísk kurteisi. Þrír mánuðir liðu og þau reyndust vera bókstafleg yfirlýsing.

Þessi vika sýndi hvernig það birtist í verki. Sigurður Ingi flutti 22 ræður — fleiri en nokkur annar þingmaður — og 6.899 orð. Hann ritaði lengsta nefndarálitið af öllum þingmönnum öðrum en formanni utanríkismálanefndar, Pawel Bartoszek: 4.163 orða framsöguræðu fyrir hönd minnihluta í ESB-málinu. Á sama tíma er nýr formaður flokksins, Lilja Dögg Alfreðsdóttir, utan þings. Þingflokksformaðurinn er Ingibjörg Isaksen. Sigurður Ingi gegnir engri opinberri forystustöðu í flokknum — og er engu að síður helsti talsmaður hans á þingi. Hann er það sem mætti kalla þinglegan formann án titils.

Þrír þætti vikunnar

Fyrsta þættinum lauk í pontu á miðvikudaginn, nákvæmlega tveimur klukkutímum eftir framsöguræðu Pawels Bartoszek. Sigurður Ingi byrjaði ekki á tæknilegum atriðum heldur á sögulegri yfirferð. „Velsæld Íslands byggist á fullveldi þess og sjálfsákvörðunarrétti," sagði hann og lagði grunninn að ræðu sem teygði sig 82 ár aftur í tímann. Hann tók samanburð: Finnland gekk í ESB og tók upp evru — atvinnuleysi 10%, hagvöxtur lítill. Noregur, Sviss og Liechtenstein eru utan ESB og á sama lista yfir ríkustu þjóðir heims og við. „Til hvers vorum við að berjast fyrir því að hafa hér óskorað fullveldi yfir öllum auðlindum þessa lands ef við ætlum síðan að fara í einhverja aðra vegferð?"

Þetta er ekki ný ræða. Þetta er sama ræða og Sigurður Ingi hélt í október 2025 um erlent eignarhald á sjókvíaeldi. Sama ræða og hann hélt í nóvember um varnar- og öryggisstefnu. Sama ræða og hann hélt í janúar þegar staða alþjóðamála var á dagskrá. Auðlindaforræði er rauði þráðurinn í öllum stóru ræðum hans á þessu þingi. Það sem breyttist í maí er tilefnið — nú var hægt að beita honum beint á þá pólitísku stóru spurningu sem hann hefur verið að æfa sig á í minni málum.

Öðrum þættinum lauk síðar sama kvöld. Sigurður Ingi vísaði í blaðamannafund ríkisstjórnarinnar 6. mars og þá þrengri tímaramma sem þingsályktunartillagan fékk í nefnd. Hann lýsti því yfir að utanríkismálanefndinni hefði verið boðið að lesa leynigögn um ESB-viðræður á skilyrðum sem hann hafnaði: „Það að heimila einhverjum níu aðilum að fara inn í lokað herbergi og sjá einhver gögn sem enginn annar má sjá og við megum ekki tala um, ekki vitna til og ekki birta — það hjálpar þjóðaratkvæðagreiðslunni fyrir almenning ekki neitt." Og svo vendipunkturinn: „Þess vegna hafnaði ég því [...] alveg eins og ég hafnaði því á tímum Icesave að fara og fletta í möppunni frægu."

Icesave-tilvísunin var ekki tilviljun. Hún tengdi tvo hluti sem Sigurður Ingi vill helst að séu hugsaðir saman: að baráttuna gegn aðild að ESB megi setja í sama farveg og baráttuna gegn Icesave-samningnum. Tilvísunin er sögulega ítarleg en hún er líka pólitískt útreiknuð. Hún minnir kjósendur á að Framsókn stóð gegn Icesave og fékk rétt fyrir sér. Skilaboðin eru augljós: gerum það sama núna.

Þriðja þættinum lauk daginn eftir. Þegar Seðlabankinn hækkaði stýrivexti á miðvikudagskvöldið var Sigurður Ingi tilbúinn með nýjan vinkil. „Á vef RÚV birtist þessi fyrirsögn: Hærri stýrivextir, meira atvinnuleysi, minni hagvöxtur. Þetta er dómurinn eftir tæplega eitt og hálft ár ríkisstjórnar með Kristrúnu Frostadóttur í forystu." Hann notaði sömu staðreyndalegu setninguna oftar en einu sinni í vikunni — endurtekning sem virkaði eins og auglýsingaslagorð. Stjórnarandstaða Framsóknar er ekki bara gegn ESB. Hún er gegn árangri ríkisstjórnarinnar á efnahagssviðinu yfirleitt og þá hefur hún tölulegan rökstuðning frá sjálfum Seðlabankanum.

Hugmyndin sem hann hefur ekki látið kyrra fyrir

Það sem aðgreinir Sigurð Inga frá Sigmundi Davíð og Diljá Mist í þessu máli er ekki andstaða við ESB — hana eiga þau öll sameiginlega. Í nefndarálitinu lagði Sigurður Ingi til formlega tillögu um þríhliða fríverslunarsvæði Íslands, Færeyja og Grænlands — það sem hann kallar „vesturnorrænt efnahagssvæði". Þetta er ekki ný hugmynd sem fæddist í nefndarstarfinu; hann hefur þróað hana mánuðum saman. Hún kom fram í Grænlandsumræðunni í janúar. Hún kom fram í þingmannastörfunum í apríl. Núna kemur hún sem hluti af opinberu nefndaráliti.

„Saman gætu þessar þrjár þjóðir [...] mótað eitt öflugasta auðlindasvæði í heimi á eigin forsendum og án þess að fórna fullveldi á nokkurn hátt." Á yfirborðinu er þetta utanríkisstefnutillaga. Undir niðri er þetta pólitísk staðsetning. Sigurður Ingi getur ekki bara sagt nei við ESB — það er ekki nóg fyrir flokk sem var lengi miðjuflokkur og er nú að skilgreina sig á ný í stjórnarandstöðu. Hann verður að bjóða eitthvað. Vesturnorræna efnahagssvæðið er það sem hann býður.

Hversu raunhæft það er sem hagfræðileg tillaga — Færeyjar og Grænland eru saman um 100.000 manns og spila ekki í sömu deild og innri markaður ESB — er önnur saga. Sem pólitísk staðsetning virkar hún. Hún festir Framsókn í samhengi Norður-Atlantshafsins á sama tíma og bandarísk pólitík þrengir að Grænlandi og Færeyjar leita aukinnar sjálfsstjórnar. Hún tengist frásögn Sigurðar Inga um 82 ára sjálfstæðisbaráttu Íslands og hún gefur flokknum eitthvað til að segja já við í augum kjósenda sem eiga eftir að svara nei við ESB.

Talsháttur úr endurmenntun

Einkennissetningar Sigurðar Inga á þessu þingi eru ekki setningar einstaklings. Þær eru setningar flokks. „Að mati okkar í framsókn" — sex sinnum. „Og við í framsókn" — sjö sinnum. „Við bendum á að það" — fjórum sinnum. Sigurður Ingi talar ekki sem þingmaðurinn úr Suðurkjördæmi sem áður var formaður. Hann talar fyrir hönd flokksins, í fyrstu persónu fleirtölu, eins og sá sem hefur umboð til þess. Þetta er sjaldgæft málfar á þingi — flestir þingmenn nota „ég" jafnvel þegar þeir flytja flokkslínu — og því dreifðara sem það er, því sterkari verður merkingin þegar einhver beitir því kerfisbundið.

Hitt mynstrið er landfræðilegt. „Hringinn í kringum landið" sautján sinnum, „úti á landi" tuttugu sinnum. Þetta eru ekki orðatiltæki sem læðast af tilviljun inn í ræðu. Þetta er kjördæmaakkeri. Sigurður Ingi er dýralæknir frá Selfossi, fyrrverandi oddviti Hrunamannahrepps og þingmaður Suðurkjördæmis — og hann ber það með sér í pontu eins og merki. Þegar hann talar um „venjulegt fólk" og um „að ná niður" vöxtum með „föstum vöxtum til langs tíma" er hann að flytja húsnæðisstefnu Framsóknar í sínum eigin orðum: lánakerfi sem byggt er fyrir kaupendur á landsbyggðinni, ekki fyrir Reykjavíkurmarkað sem flokkurinn á erfitt með að lesa. „Er það ekki venjulegt fólk?" spurði hann fjórum sinnum á einni viku. Spurningin er retórísk en hún er líka kjördæmavarnari.

Þriðja mynstrið er beint: „að spyrja hæstv félags- og húsnæðismálaráðherra" — fimm sinnum. Inga Sæland fær sérstaka athygli Sigurðar Inga. Hann velur sér viðmælanda og heldur sig við hann. Það er ekki tilviljun heldur stefna. Húsnæðismálin eru sá vettvangur þar sem Framsókn telur sig hafa mestar líkur á að ná til kjósenda sem ríkisstjórnin hefur ekki enn náð — og ráðherrann er valdamesta einstaka skotmarkið.

Hollustuhlutfall hans við flokkinn er 98,1% — fimmtán af tuttugu mótstöðum eru boðuð fjarvist í atkvæðagreiðslum um eitt málið, þingfánann í apríl. Þetta er ekki uppreisn. Þetta er fjarvera. Sigurður Ingi hefur engan áhuga á að setja flokkinn í vandræði með atkvæðum sem skipta engu — en hann getur ekki samvisku sinnar vegna staðið upp og greitt atkvæði með í sumum tilvikum. Lausnin er gamla og vituga: boða fjarvist og halda áfram.

Það sem ekki kom fram

Tvennt vekur athygli við þessa viku ef litið er á það sem ekki var sagt. Í fyrsta lagi nefndi Sigurður Ingi aldrei sveitarstjórnarkosningarnar sem fram höfðu farið fjórum dögum áður en hann steig í pontu á miðvikudaginn. Hann hefði getað bent á að Framsókn varð stærsti flokkurinn í Hafnarfirði með 24,3% — tvöfaldað hlutfall frá 2022 — og þannig sýnt að málflutningur hans gengi í kjósendur. Hann gerði það ekki. Mögulega vegna þess að í Reykjavík hrundi flokkurinn úr ríflega 18% niður í 6,7%. Það er erfitt að hrósa árangri þegar höfuðborgin segir nei við þér.

Í öðru lagi nefndi hann aldrei að hann væri ekki lengur formaður. Stíll ræðnanna er stíll þess sem talar með pólitískum þunga — ekki eins og bakbekkjarmaður. Sennilega er það meðvitað. Sigurður Ingi er að halda áfram að gegna því hlutverki sem hann hafði í tíu ár, þótt formannskenndinni hafi verið skipt á einni helgi. Lilja Dögg er nýr formaður en er utan þings. Þangað til hún kemur inn — eða Framsókn finnur sér annan tals­mann sem fyllir hlutverkið — er Sigurður Ingi formaður þingflokksins í öllu nema titlinum.

Niðurstaða

Sigurður Ingi er sá þingmaður sem hefur unnið best úr þeirri klemmu sem Framsókn er í. Flokkurinn missti völd í kosningunum 2024, skipti um formann í febrúar og hefur misjafna stöðu hjá kjósendum — sterkur á landsbyggðinni, veikari í höfuðborginni. Í þeirri stöðu á flokkurinn fáa kosti aðra en að bjóða sterka pólitíska forystu á þinginu sjálfu. Sigurður Ingi býður þá forystu. Hann hefur tölulega rökfærslu, sögulega umgjörð og endurtekið slagorð („dómurinn eftir tæplega eitt og hálft ár"). Hann er dýralæknirinn frá Selfossi sem talar hringinn í kringum landið — og talar fyrir hönd flokksins þegar enginn annar gerir það.

Þetta er besta nýting þingmannsins sem ekki er formaður. Það er líka áminning um að formennska og þingleg forysta eru ekki endilega það sama. Lilja Dögg er nýkjörinn formaður Framsóknarflokks. Sigurður Ingi heldur áfram að flytja ræðurnar. Hvort tveggja getur staðist í einu — en bara ef nýja formannsforystan tekur ekki að óska eftir öðruvísi tóni. Eftir þrjá mánuði verður spurt hvort ESB-andstaða Framsóknar nái til kjósenda. Ef hún gerir það verður Sigurður Ingi sá sem þakka má. Ef ekki verður hann sá sem flokkurinn þarf að finna leið fram hjá.

Löggjöf og atkvæðagreiðslur

Mál í vinnslu

Skýringar: 1. umræða • Í nefnd • 2. umræða • 3. umræða • Samþykkt