Leiðari: Vikan á Alþingi

„Þvílík hagsmunagæsla, þvílík hagsmunagæsla," sagði Ingibjörg Davíðsdóttir í ETS-umræðunni á miðvikudag og lét endurtekninguna sjálfa bera sönnunarbyrðina. Hún var ekki ein um að halda ríkisstjórninni til streitu í vikunni — en hún var ein um að láta ráðherra svara sjálfan sig.

ETS-kerfið var stærsta efnisumræða vikunnar og ráðherra fékk á sig frá öllum áttum. Bergþór Ólason taldi saman milljarðana: 28 milljarðar króna á ári frá íslenskum fyrirtækjum árið 2030, fjarlægðarskattur á eyþjóð sem á hvorki lestir né landamæri. Ingibjörg benti á að íslensk skipafélög greiða helmingi hærri ETS-gjöld en evrópsk á sömu leiðum. Þetta var skörp gagnrýni og hún átti erindi. En hún var ekki heildarmyndin. Jóhann Páll Jóhannsson, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, hélt 1.790 orða ræðu þar sem hann viðurkenndi kostnaðarvandann en setti hann í samhengi við endurskoðun Evrópusambandsins í júlí og sagði ráðuneytið vinna að samningsmarkmiðum. Halla Hrund Logadóttir úr Framsóknarflokki tók svipaða nálgun: fagnaði markmiðunum, viðurkenndi sérstöðu Íslands og spurði hvort framkvæmdin þjónaði tilganginum. María Rut Kristinsdóttir ræddi vísindalegar forsendur loftslagsmarkmiða og tengdi sjóvarnarþörfina — Vík, Akranes og Suðurnes — við nauðsyn kerfisbundinnar svörunar. Sigurður Helgi Pálmason tók undir gagnrýnina en bætti við sérstöðurökum um landfræðilega einangrun. Sama umræðan framleiddi bæði skarpa gagnrýni og efnislega vörn — og sú togstreita skilgreinir stöðu málsins.

Nefndirnar urðu vígvöllur vikunnar og þar voru vinnubrögð ríkisstjórnarmeirihlutans og viðbrögð stjórnarandstöðunnar jafn áhugaverð. Ólafur Adolfsson vakti athygli á því að velferðarnefnd, undir formennsku Kolbrúnar Áslaugar Baldursdóttur úr Flokki fólksins, afgreiddi launavísitölufrumvarpið í ágreiningi: meirihlutinn synjaði fjárlaganefnd um umsögn, Seðlabankanum um komu og greiddi atkvæði gegn gagnabeiðni minnihlutans. Bryndís Haraldsdóttir kallaði þetta „með öllu óásættanlegt." Sigríður Á. Andersen setti stöðuna í pólitískt samhengi og kallaði launavísitöluna skiptimynt Flokks fólksins fyrir Evrópuviðræðufrumvarpið. Sama mynstur birtist í utanríkismálanefnd þar sem Sigmundur Davíð Gunnlaugsson benti á að ráðuneytið hefði þegar auglýst eftir starfsmönnum í verkefni sem þingið er ekki búið að samþykkja. Gagnrýni andstöðunnar á nefndavinnubrögð var sanngjörn — en hún var líka áhrifaríkari en venjulegt vegna þess að hún kom frá þingmönnum sem sjaldan mæta sjálfir: Miðflokkurinn skráði 80 fjarvistir í vikunni, rúman fimmtung allra mögulegra atkvæða, og Sjálfstæðisflokkurinn greiddi 91 nei-atkvæði, langflest einstaks flokks. En mætingavandinn er ekki bundinn við stjórnarandstöðuna — Viðreisn, ríkisstjórnarflokkur, skráði 93 fjarvistir, flestar allra flokka í hreinni tölu. Þegar nefndagagnrýnendur skortir sjálfa á mætingu er gagnrýnin ekki röng — en hún er ófullkomin.

Löggjöf fór þó fram. Stafræn málsmeðferð hjá sýslumönnum og dómstólum kláraði þriðju umræðu 51–0. Varnir gegn mengun hafs og stranda fóru sömu leið. Leigubifreiðafrumvarpið náði í gegn 41–10 eftir umræðu þar sem Vilhjálmur Árnason hélt því fram að breytingarnar fælu í sér „falskt öryggi" þar sem ráðherra hefði ekki nýtt ellefu reglugerðarheimildir sem þegar eru í lögum — efnisleg athugasemd sem vert er að meta óháð afstöðu til frumvarpsins. Grunnskólafrumvarpið samþykktist 38 gegn engum en fjórtán sitjandi hjá: Sjálfstæðisflokkur sat allur hjá og fimm þingmenn Miðflokksins gerðu slíkt hið sama — meðan Framsóknarflokkur greiddi já. Fiskveiðifrumvarpið var eina raunverulega deilumálið, 34–20, og Evrópuviðræðnafrumvarpið birtist sem stjórnartillaga á föstudegi.

Sjötíu og tvær atkvæðagreiðslur. Þingið samþykkti lög sem nútímavæða dómskerfið en synjaði eigin nefndum um aðgang að gögnum til að vinna sína vinnu. Það er kaldhæðnin sem býr í andstæðunni: framfarir í lögum og afturför í vinnubrögðum, samþykktar á sömu vikudögum, af sömu þingmönnum.

Viðurkenningar þingsins

Löggjafarþing 157 • Einkenni og mynstur vikunnar á Alþingi

Viðurkenningadálkurinn

ETS-umræðan á miðvikudag skilaði bæði ræðu vikunnar og beittustu spurningunni — bæði til þingmanna Miðflokksins. Það er sjöunda vikan í röð þar sem beittasta spurningin fer til stjórnarandstöðu og vert að nefna að ríkisstjórnarkandídatar voru skoðaðir: Jóhann Páll Jóhannsson hélt efnislega 1.790 orða ETS-ræðu sem viðurkenndi vandann og útlistaði samningsmarkmið, en ræðan var betur til þess fallin að verja stöðu en að breyta henni. Þegar ein umræða skilar bæði skörpustu ræðunni og skörpustu spurningunni er ríkisstjórnin í vörn sem krefst meira en endurorðunar á stefnuskrá. Rispuð platan fór sína eigin leið: Sigurður Helgi Pálmason úr Flokki fólksins talaði um leigubifreiðaakstur í átta af níu ræðum, ríkisstjórnarþingmaður sem endurtekur flokkslínuna um mál sem er þegar á leið í gegn.

Ræða vikunnar

Besta ræðan — að mati þingskoðara okkar.

Bergþór Ólason setti sig niður eftir 1.299 orða ræðu um ETS-kerfið og skildi eftir sig tölur sem erfitt er að hunsa. 28 milljarðar króna á ári frá íslenskum fyrirtækjum árið 2030. Flugrekendur sem greiða 11 milljarða. Skipafélög með 1,4 milljarða aukakostnað. Hann dró saman skýrslu Eflu og grein Viðskiptablaðsins og smíðaði röksemdafærslu sem byggist á einni forsendu: ETS er fjarlægðarskattur sem tekur ekkert tillit til landfræðilegrar stöðu Íslands og enginn hefur sýnt fram á að hann hraði raunverulegum orkuskiptum. „28.000 milljónir á ári frá íslenskum fyrirtækjum í gagnslaust verkefni" var lykilsetningin — og orðið „gagnslaust" ber mestan þungann. Hann minntist á fall Play og 1,2 milljarða eindagareikning í kolefnisgjöld daginn eftir, tók kaffibolla Ursulu von der Leyen með þáverandi forsætisráðherra til marks um sjálfsblekkinguna. Þegar hann lauk ræðu sinni átti ráðherrann enn ekki svar við samningsmarkmiðum Íslands fyrir endurskoðunina í júlí.

Bergþór Ólason (M) — 1299 orð um ETS-kerfið, munnleg skýrsla umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra (2026-03-04).

Beittasta spurningin

Hvassasta spurning eða áskorun vikunnar í umræðum.

Ingibjörg Davíðsdóttir lét ráðherra svara sjálfan sig. Hún vitnaði til andsvara Jóhanns Páls Jóhannssonar þar sem hann sagði alþjóðlegt kerfi betra en ETS fyrir samkeppnishæfni Íslands. „Er hann enn þá sömu skoðunar?" spurði hún og skildi spurninguna eftir á gólfinu. Á undan hafði hún raðað staðreyndum: 100% ETS-gjald íslenskra skipafélaga milli Íslands og ESB, 50% gjald á evrópskum skipafélögum á sömu leið — íslensk skipafélög greiða helmingi hærri gjöld en evrópsk. Kaldhæðnin í „Þvílík hagsmunagæsla" réðst ekki við tölurnar heldur við pólitísku rökin: að utanríkisráðherra hefði tengt ETS-lausnina við ESB-viðræður sem enn hafa ekki byrjað. Hún breytti 719 orðum í eina beina spurningu sem ráðherra þurfti annaðhvort að staðfesta eða draga til baka.

Ingibjörg Davíðsdóttir (M) — um ETS-kerfið, munnleg skýrsla umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra (2026-03-04).

Rispuð plata

Þingmenn sem endurtaka sig mest — sömu orðatiltæki, endurunnin rök og endurtekin dæmi.

Sigurður Helgi Pálmason talaði um leigubifreiðaakstur í átta af níu ræðum — þráhyggja sem á sér skýringu í hlutverki hans sem nefndarformaður en fer yfir þau mörk þar sem ástundun verður að upptekinni plötu. Bergþór Ólason endurtók „fjarlægðarskatt" og „28 milljarða" í ETS-umræðunni, en hjá honum er endurtekningin hamar sem drífur aðalatriðið inn: sama talan, sama forsendan, þangað til einhver svarar. Lilja Rafney Magnúsdóttir talaði þrisvar um veiðistjórn grásleppu — sérfræðingurinn sem velur eitt baráttumál og hleypir ekki, og Halla Hrund Logadóttir endurtók „samkeppnishæfni" fjórum sinnum í jafnmörgum ræðum, rauða þráðinn sem tengir ETS, samgöngur og eldsneytismál í eina heild.

1. Sigurður Helgi Pálmason (Flokkur fólksins)

• “leigubifreiðaakstur” (8×)

2. Bergþór Ólason (Miðflokkurinn)

• “fjarlægðarskattur” (3×)
• “28 milljarðar” (2×)

3. Lilja Rafney Magnúsdóttir (Flokkur fólksins)

• “veiðistjórn grásleppu” (3×)

Gögn frá opnum gögnum Alþingis (althingi.is). Búið til 2026-03-08.

Þingmaður vikunnar

Ítarleg greining á einum þingmanni í hverri viku

Halla Hrund Logadóttir
Framsóknarflokkur

Fædd 1981-03-12

Stúdentspróf frá Kvennaskólanum í Reykjavík 2001. BA-próf í stjórnmálafræði frá HÍ 2005. Meistaragráða í alþjóðasamvinnu (MALD) með áherslu á hagfræði og orkumál frá The Fletcher School við Tufts háskóla í Bandaríkjunum 2011. Meistaragráða í opin­berri stjórn­sýslu með áherslu á umhverf­is- og orku­mál frá Harvard Kennedy School of Government 2017.

98 ræður á þinginu

30,438 orð samtals

310 orð að meðaltali

„Lögin eins og þau standa í dag voru ekki hönnuð til að flytja út fjöll og föll," sagði Halla Hrund Logadóttir á fyrsta þingi sínu þegar hún mælti fyrir tillögu um takmörkun á jarðakaupum erlendra aðila. Setningin þéttir saman hvernig hún hugsar: flókið lagalegt vandamál orðað þannig að enginn geti borið fyrir sig að hafa ekki skilið. Orkumálastjóri sem fór á þing, ekki vegna þess að hún kunni ekki annað — framkvæmdastjóri Iceland School of Energy, meðstofnandi rannsóknarmiðstöðvar Norðurslóða við Harvard og kennari á meistarastigi við Harvard Kennedy School — heldur vegna þess að hún sá vandamál sem enginn var að leysa. Fædd í Reykjavík 1981, stúdentspróf frá Kvennaskólanum, BA í stjórnmálafræði frá Háskóla Íslands, tvær meistaragráður — frá Fletcher School og Harvard Kennedy School — og ferill sem spannar sendiráðið í Brussel, þróunarsamvinnu í Vestur-Afríku og orkumálastjórasætið heima. Eftir tvö löggjafarþing, 98 ræður og rúm 30.000 orð á þessu þingi einu er driffjöðrin sú sama. Spurningin er hvort þingið hafi mótað nálgunina eða hvort nálgunin ætli sér að móta þingið.

Efnisyfirlit

Ræður Höllu Hrundar á 157. löggjafarþing snúast í grunninn um eitt: auðlindavernd og efnahagslegt sjálfstæði Íslands. Þrjú þemu skera sig úr.

Jarðakaup og auðlindaeignarhald skilgreinir feril hennar á þingi. Í októbertillögunni sameinaði hún öryggissjónarmið, byggðamál og auðlindastefnu. Kjarnarökin: þegar jarðir eru seldar erlendum aðilum fylgja vatn, jarðhiti og jarðefni með — auðlindir sem lagaleg umgjörð var ekki hönnuð til að verja. „Við eigum ekki að selja auðlindirnar okkar. Við höfum barist fyrir þeim." Hún vísaði til Noregs um vatnseignarhald og lagði til nýtingarleyfamódel í anda Ástralíu frekar en beint sölubann. Aflvakinn kemur úr fyrra starfi: „Þetta hef ég séð vel úr fyrra starfi sem orkumálastjóri þar sem málefni þessara auðlinda komu saman á borð stofnunarinnar." Hún rifjaði upp hvernig ríkið tryggði sér eignarhald virkjana þegar áliðnaðurinn kom til landsins — ákvörðun sem skilaði „alveg gríðarlega mikil verðmæti" áratugum seinna. Sú sögulega röksemdarfærsla er meðvituð: hún staðsetur jarðakaupamálið ekki sem neyðarútkall heldur sem langtímaval sem kynslóðir munu dæma.

Samgöngur og innviðir eru annað meginsviðið. Í umræðu um samgönguáætlun 2026–2040 fagnaði hún auknum fjárfestingum — yfir 360 milljarðar á fimm árum — en dró í efa raunhæfni áætlunarinnar í ljósi þrengri efnahagshorfa. „Varasjóðurinn okkar er bara 1% samkvæmt fjárlögum. Er það skynsamlegt á þessum tíma?" Hún tengdi samgöngur við byggðamál á persónulegan hátt og rifjaði upp barnæsku í sveitinni þar sem fjölskyldan bauð ferðamönnum að smakka mjólk — „ef við myndum bjóða öllum þeim ferðamönnum sem fara fram hjá bænum í dag, væri ekki seld mjólk. Slík er traffíkin alla daga." Barnæskuminningin virkar sem sönnunargagn: ferðamannafjöldinn hefur gjörbreytt umferðinni. Hún benti á einbreiðar brýr sem „hafa þjónað samfélaginu í tugi ára" og sagði arðsemisútreikninga hafa þýtt lítið — „þeir sem byggðu þær brýr voru ekki að horfa á Excel-skjöl." Stundum þarf að fjárfesta án fullkominnar arðsemisgreiningar.

ETS-kerfið og loftslagsmál var þriðja meginþemað í vikunni. Hún lagði yfir 1.200 orð í málflutning sem byrjaði á „stóru myndinni" — hlýnun hafsins, jöklabreytingar, sjóvarnarþörf á höfuðborgarsvæðinu, í Vík og á Suðurnesjum — en sneri svo í gagnrýni á framkvæmd kerfisins. Hún viðurkenndi jafnt markmiðin og vandann: „Tilgangurinn var góður, að minnka mengun og það er mikilvægt." En strax á eftir: „Hins vegar hefur framkvæmdin haft áhrif á kostnað fyrir atvinnulíf, áhrif á samkeppnishæfni." Hún benti á iðnað sem færist frá Evrópu og flug til annarra staða — „áhrif sem birtast m.a. í því að iðnaður hefur verið að færa sig frá Evrópu." Það sem aðgreinir ETS-ræðu Höllu Hrundar frá ræðum Bergþórs Ólasonar og Ingibjargar Davíðsdóttur er tónninn: þar sem þau beittu kaldhæðni og reiði valdi hún yfirvegaða greiningu sem viðurkennir gagnsemi kerfisins áður en hún snýr vörnum gegn framkvæmdinni. Hún nefndi hlýnandi sjó sem ógn við sjávarútveg — „grunnstoð íslensks atvinnulífs" — og tengdi þar með loftslagsmálin við eigin auðlindavernd. Þráðurinn sem tengir öll þrjú þemun er samkeppnishæfni: hún notar orðið fjórum sinnum í vikunni á jafnmörgum ræðum. Jarðakaup eru samkeppnishæfnismál vegna þess að auðlindir í erlendri eigu skerða framtíðarsvigrúm. Samgöngur eru samkeppnishæfnismál vegna þess að innviðir ráða ferðatíma og kostnaði. ETS er samkeppnishæfnismál vegna þess að kerfið leggur ójafnan kostnað á eyríki. Eitt lykilorð, þrjú málefni, ein grunnrök.

Ræðustíll

Halla Hrund talar eins og prófessor sem hefur setið í ríkisstjórnarherbergi: skipulega, með tölur og heimildaskrá, en alltaf með tillögu um lausn. Hún byrjar nánast allar ræður á viðurkenningu — þakkar ráðherra, fagnar frumvarpi, tekur undir markmið — áður en hún kemur að efnislegu „en." Þetta er meðvituð aðferð: með því að samþykkja forsenduna öðlast gagnrýnin meira vægi. Hún notar tölur sem burðarás frekar en skraut og lýkur gjarnan við raunhæfnisspurningu: „Er raunhæft að vera að leggja þetta fram með þessum hætti?" Formúlan „mig langar að spyrja" breytir fullyrðingum í fyrirspurnir sem ráðherrar verða að svara og gefur hlustandanum hlutverk dómarans. Rödd hennar á þinggólfinu er yfirveguð, aldrei háværð, en undirliggjandi krafa er alltaf sú sama: sýnið mér gögnin, sýnið mér árangursmælingarnar, sýnið mér hvernig þetta á að virka. Hún notar einnig myndlíkingar af skóluðum vanda — „Með ákveðinni einföldun má líkja efnahagsmálum þjóða eins og okkar við siglingu skips á úthafinu" — sem sýna kennslubakgrunn hennar en ná ekki alltaf jafn vel til þingheims og til nemenda.

Uppáhalds orðatiltæki

Tilfinningaskrá

Varfærinn gagnrýnandi. Meginrödd Höllu Hrundar fagnar markmiðum, viðurkennir árangur og snýr svo í gagnrýni sem grundvallast á tölum. Í fjárlagaumræðunni: „Í stóru myndinni er margt jákvætt. Þó er mikilvægt þegar við leggjum fram aukið fjármagn að við séum með skýr markmið." Þessi tónn er sjaldgæfur á Alþingi þar sem flestir velja óskilyrtan stuðning eða óskilyrta gagnrýni. Halla Hrund finnur þriðju leiðina: „já, en."

Sannfæringarmaðurinn. Þegar hún talar um jarðakaup breytist rödd hennar. Kurteisiformúlan víkur og í staðinn koma bein orð: „Við þurfum ekki frekari umræðu. Við þurfum aðgerðir." Þetta er eina málið þar sem hún hættir að spyrja og byrjar að krefjast — og eina málið þar sem hún talar um kynslóðir á persónulegum nótum frekar en á stefnuskrárformi.

Samvinnuboðberinn. Þrátt fyrir stjórnarandstöðusæti er „ég held að allir séu sammála" algengur fasi í ræðum hennar. Hún ávarpar ráðherra með „ég óska hæstv. ráðherra til hamingju" áður en gagnrýnin kemur og leitar samstöðu um forsendur áður en hún rýfur hana um niðurstöður. Í samgönguáætlunarumræðunni sagði hún: „Ég held að við gerum okkur öll grein fyrir að það gæti orðið töluvert mikil vinna" — eins og hún væri að skipa verkefni frekar en að gagnrýna áætlun. Samvinnuboðið ber alltaf skilyrði — og skilyrðin eru hennar.

Niðurstaðan

Halla Hrund Logadóttir er með 93,3% flokkstrúnaðarhlutfall á þessu þingi en hefur vikið frá flokkslínu Framsóknarflokksins í 42 atkvæðagreiðslum. Í fiskveiðifrumvarpinu sat hún hjá þegar flokkurinn greiddi nei. Í kynjajafnréttisáætluninni greiddi hún já í níu atkvæðagreiðslum þar sem flokkurinn sat hjá. Þetta er kerfisbundið: hún velur mál eftir sannfæringu og víkur frá flokkslínu þegar sannfæringin krefst þess. Mynstur sem er ekki óþekkt hjá sérfræðingum sem koma á þing — þau hafa sínar skoðanir áður en þingflokkurinn mótaði sínar. Áhugavert er að 247 af 691 atkvæðum hennar eru „greiðir ekki atkvæði" — tala sem sýnir að hjáseta er hennar helsta vopn þegar hún er ekki tilbúin að velja hlið, frekar en fjarvist sem markar mörg atkvæði annarra þingmanna.

Hún er orkumálastjóri í hjarta sínu og þingmaður í starfi. Í vikunni var hún ræðuflytjandi vikunnar með 3.334 orð á tíu ræðum — um leigubifreiðaakstur, ETS-kerfið og norrænt samstarf. Hún situr í umhverfis- og samgöngunefnd og framtíðarnefnd, báðum nefndum sem passa við hennar bakgrunn, og hefur fjallað um 35 ólík mál á þessu þingi, breidd sem endurspeglar sérfræðinginn sem neitar að láta aðra skilgreina svið sitt. En ræðan sem skilgreinir hana er enn frá fyrsta degi: jarðakaupið sem er „eins og að kaupa sér kók og prins póló" fyrir auðkýfinga — setning sem virkar einmitt vegna þess að hún kemur frá konu sem hefur búið meðal auðkýfinganna og veit hvað hún er að tala um. Þingið hefur enn ekki samþykkt tillögu hennar. Hún er enn að tala um hana. Og ef saga hennar um orkumálin er rétt — að ákvarðanir sem voru teknar fyrir áratugum tryggðu verðmætin — þá er biðin hennar kannski skynsamari en hún virðist.

Löggjöf og atkvæðagreiðslur

Mál í vinnslu

Mál í vinnslu

Skýringar: 1. umræða • Í nefnd • 2. umræða • 3. umræða • Samþykkt