Leiðari: Vikan á Alþingi

Einn þingmaður sagði næstum fjórðung allra orða sem féllu á Alþingi í vikunni. Víðir Reynisson flutti fimm ræður og 6.365 orð – meira en næstu tveir ræðumenn samanlagt – á meðan þingsalurinn í heild náði aðeins 91 ræðu og rúmlega 26 þúsund orðum. Vikuna áður voru ræðurnar 450. Eftir daga af samgönguáætlunarorrustu hrundi þingið ekki í dvala heldur í eins konar stjórnkerfisstillu þar sem fáar en markvissar atkvæðagreiðslur réðu ferðinni.

Það sem lifði af þessa þögn safnaðist saman á einn merkilegan fimmtudag. Þingið ýtti ríkisborgararétti í gegnum allar þrjár umræður á einum degi og samþykkti tvö afbrigði til að víkja frá lögbundnum biðtíma milli umræðna. Lokaatkvæðagreiðslan -- 38 með, enginn á móti, tíu sátu hjá -- segir sögu frumvarps sem enginn nennti að hafna. Miðflokkurinn sat hjá sem hópur frekar en að greiða atkvæði á móti, pólitískt leikrit þar sem stjórnarandstaðan neitar að veita málinu lögmæti án þess að skrá formlega andstöðu. Ekki eitt einasta „nei“ féll í öllum 25 atkvæðagreiðslum vikunnar. Þegar beittasta vopn stjórnarandstöðunnar er skipulögð fjarvera starfar þingið á öðrum hraða.

Raunverulegu átökin voru í orðum, ekki atkvæðum. Víðir mælti fyrir meirihlutaáliti allsherjar- og menntamálanefndar um útlendingafrumvarpið – tillögu um að Ísland gangi í hóp Norðurlandanna og heimili afturköllun alþjóðlegrar verndar þegar viðkomandi hefur framið alvarlegt afbrot. Jens Garðar Helgason brást við með fjórum ræðum þar sem hann málaði Skandinavíu sem viðvörunarsögu: glæpagengi í Svíþjóð, stjórnleysi í Þýskalandi og danskir embættismenn sem sögðu Íslendingum að þeir gætu enn „snúið taflinu við.“ Þetta voru skörpustu hugmyndafræðilegu átökin í vikunni, háð í nefndarálitsmálflutningi frekar en í sjónvarpsverðugum þingsal.

Á sama tíma barðist Daði Már Kristófersson fjármála- og efnahagsráðherra í átta ræðum gegn Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni sem kallaði ríkisstjórnina „áhorfendur að atburðarásinni.“ Sigríður Á. Andersen þrýsti á Daða Má um 32% hækkun kolefnisgjalds með því að vitna í eigin fjármálaáætlun ráðuneytisins þar til ráðherrann greip til sinnar undirskriftar: „Ég botna ekkert í þessu.“ Fjármálaráðherra sem viðurkennir opinberlega að hann skilji ekki spurningar andstöðunnar er að veðja á að áhorfendur taki honum hlið í pirringi hans. Á bak við þessar deilur samþykkti þingið stefnu í varnar- og öryggismálum, framkvæmdaáætlun í kynjajafnréttismálum fór fram í nefnd og þingsályktunartillaga um stuðning við sjálfsákvörðunarrétt Grænlands var lögð fram – hljóðlát utanríkisskilaboð á meðal innanhússins. Fimmtíu og fimm erindi bárust til sjö nefnda, efnahags- og viðskiptanefnd ein tók á móti sextán. Sjálfstæðisflokkurinn leiddi fjarvistirnar með 35.

Dómurinn yfir þessari hljóðlátustu viku þingsins er einfaldur: ríkisstjórn með óumdeilda málsmeðferðarstjórn hefur byrjað að hreinsa eftirvagninn á hraðferð, með flokksheldni og afbrigðaatkvæðum til að þjappa saman tímaramma sem eru til af góðri ástæðu. Skilvirkni er óhætt að dást að. En þegar ríkisborgararéttur fer frá framlagningu í lög fyrir hádegi og einu viðbrögð stjórnarandstöðunnar eru að yfirgefa salinn, þá virkar þingið - en sá stofnanalegi núningur sem knýr fram betri löggjöf er verið að skipta á hraða. Skilvirk stjórnun og ábyrg stjórnun eru ekki alltaf sami hluturinn.

Viðurkenningar þingsins

Löggjafarþing 157 • Einkenni og mynstur vikunnar á Alþingi

Viðurkenningadálkurinn

Fjármálaráðherra sem segist ekki botna í spurningum andstöðunnar og forsætisráðherra sem hamrar sama slagorðinu sex sinnum á einni viku – rispaða plata vikunnar snýst ekki um hverjir endurtaka sig heldur hvers vegna endurtekningin virkar, eða virkar ekki, sem pólitískt tæki. Kristrún Frostadóttir skorar 0,88 af einum mögulegum og er sú endurtekningarsamasta af öllum þingmönnum, en Daði Már Kristófersson sýnir okkur að rispaða platan getur verið vörn jafnt sem árás: hann endurtekur sig aðeins þegar hann er fastur í horni.

Þögn þessarar viku -- 86 ræður þar sem vikuna áður voru 434 -- þýðir að þeir fáu sem töluðu fengu mun meiri athygli. Og þegar rýnt er í orðin kemur í ljós að andstöðuflokkar og ríkisstjórn eiga eitt sameiginlegt: þeir treysta á endurtekningu til að skilgreina sjálfa sig. Munurinn liggur í því hvort endurtekningin er meðvituð stefnumótun eða sjálfvirk varnarviðbrögð.

Rispuð plata

Þingmenn sem endurtaka sig mest — sömu orðatiltæki, endurunnin rök og endurtekin dæmi.

Kristrún Frostadóttir var í sérflokki. Sex sinnum greip hún til einhvers konar afbrigðis af „við erum að halda okkur við planið“ - í fjárlagaumræðu, í ríkisborgararéttarumræðu, í byggðamálum. Þetta er ekki málleysa; þetta er herferð. Forsætisráðherrann er búinn að ákveða að skilaboðin frá ríkisstjórninni séu ein: stöðugleiki. „Allir þurfa að líta inn á við“ bætist við sem siðferðileg réttlæting á niðurskurði og aðhaldi og kemur fjórum sinnum í mismunandi umræðum. Endurtekningin er stefnulegur agi, ekki orðfærisleysi - en sá munur getur horfið þegar áhorfendur hætta að hlusta af því sama setningin er sögð aftur og aftur.

Jens Garðar Helgason notar allt aðra nálgun. Þjóðernishyggjan hans byggist á Norðurlandahryllingi – „við viljum ekki fara þangað“ kom þrisvar í fjórum ræðum – og á endurtekna tilvísun í ferð Brynjars Níelssonar og Jóns Gunnarssonar til Danmerkur þar sem embættismenn sögðu Íslendingum að þeir gætu enn forðast örlög Svía. Þetta er áróðursherferð, ekki greining, en sem áróðursherferð er það áhrifaríkt: hann skilgreinir útlendingafrumvarpið sem neyðartilvik frekar en lagfæringu.

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson á eina sterka myndlíkingu sem hann notar til að lýsa ríkisstjórninni: „Áhorfendur að atburðarásinni.“ Fjórum sinnum á einni viku kallaði hann ráðamenn áhorfendur eða utanaðkomandi aðila, og þrisvar fylgdi á eftir „við vöruðum við þessu.“ Þetta er klassískt „ég sagði það“ mynstur en þegar sama myndlíkingin er notuð í efnahagsmálum, félagsmálum og forsetalaununum hættir hún að vera greining og verður laus frasi.

Daði Már Kristófersson er athyglisverðasta tilvikið. Endurtekningarstigið er aðeins 0,42 – lægst meðal ráðherra – en endurtekningin er einbeitt: hann endurtekur sig aðeins þegar stjórnarandstaðan ýtir honum í horn. „Ég botna ekkert í þessu“ kemur þrisvar í viku og er annaðhvort einlæg örvænting eða útreiknuð framkoma sem ætlað er að láta spurningarnar hljóma fáránlegar. Fimm sinnum útskýrir hann muninn á skammtímaverðbólgumælingu og langtímavæntingum sem þótt sé rétt hagfræðilega er orðið svo vel kunnugt að stjórnarandstaðan getur sagt setninguna áður en hann lýkur henni. Þegar kennari endurtekur sömu lexíuna í hverjum tíma er spurningin ekki hvort hann hafi rétt fyrir sér heldur hvort hann hafi gefist upp á því að finna betri leið til að kenna.

Sigríður Á. Andersen er með skilvirkustu endurtekningarnar: hún notar endurtekningu sem sóknaraðferð frekar en vörn. Þrjár tilvísanir í 32% hækkun kolefnisgjalds og þrjár tilvísanir í orðalag ráðuneytisins sjálfs – þetta er ákæruaðferð þar sem sömu sönnunargögnin eru borin undir vitni aftur og aftur þar til annaðhvort kemur viðurkenning eða þögn.

1. Kristrún Frostadóttir, Forsætisráðherra (Samfylkingin)

• “Við erum að halda okkur við planið / ekki að gefast upp / ekki að skipta um kúrs” (6×)
• “allir þurfa að líta inn á við” (4×)
• “Við erum að skapa aðstæður til / leggja grunninn að” (5×)
• “loka fjárlagagatinu / hallalausum fjárlögum” (4×)
• “tölur / verðbólga sem aldrei sáust á síðasta kjörtímabili” (3×)

2. Jens Garðar Helgason (Sjálfstæðisflokkur)

• “ferð Brynjars Níelssonar og Jóns Gunnarssonar til Danmerkur / danskir kollegar sögðu að Ísland gæti snúið taflinu við” (2×)
• “Við viljum ekki fara þangað / eigum enn tækifæri til að fara ekki á þennan stað” (3×)
• “læra af reynslu annarra / sjáum stöðuna í Svíþjóð/Þýskalandi” (3×)
• “vernda íslenska borgara og standa vörð um íslenska menningu og tungu” (2×)

3. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson (Miðflokkurinn)

• “áhorfandi / áhorfendur að atburðarásinni / utanaðkomandi áhorfandi” (4×)
• “varað við / varaði stjórnarandstaðan við / réttust aðvaranirnar” (3×)
• “hvernig ætlar ráðherra að bregðast við? / hvað verður ofan á?” (3×)

Gögn frá opnum gögnum Alþingis (althingi.is). Búið til 2026-02-01.

Þingmaður vikunnar

Ítarleg greining á einum þingmanni í hverri viku

Víðir Reynisson
Samfylkingin

Fæddur 1967-04-22

Húsasmiður frá Iðnskólanum í Reykjavík 1991. Lögreglumaður frá Lögregluskóla ríkisins 2006.

44 ræður á þinginu

22,440 orð samtals

510 orð að meðaltali

Víðir Reynisson kom til Alþingis haustið 2024 með ferilskrá sem enginn annar þingmaður á 157. löggjafarþingi getur jafnast á við hvað varðar hagnýta reynslu af kreppustjórn. Húsasmiður sem varð lögreglumaður, almannavarnamaður sem varð sviðsstjóri hjá Ríkislögreglustjóra, öryggisstjóri Knattspyrnusambands Íslands í tvo áratugi, NATO-fulltrúi í almannavarnamálum frá 2003 til 2015 og aftur frá 2020. Þegar Covid-19 fréttaþingið varð daglegt sjónvarpsefni var það Víðir sem stóð við hliðina á sóttvarnalækni og útskýrði hvað átti að gera. Allur landslýðurinn þekkti andlitið.

Nú situr hann í formannssæti allsherjar- og menntamálanefndar og stýrir málum sem spanna allt frá útlendingalögum til framhaldsskólalaga, frá kynjajafnréttisáætlunum til neytendaverndar. Á einni viku í janúar 2026 flutti hann næstum fjórðung allra orða sem féllu á þinginu – fimm ræður og 6.365 orð á meðan allur þingsalurinn framleiddi 26 þúsund. Á öllu þinginu hefur hann flutt 44 ræður og tæplega 22 þúsund orð. Hollustustig hans við Samfylkinguna er 98,6% og einu frávikin eru átta „boðaði fjarvist“ atkvæði, allar tengdar samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks í nóvember 2025. Spurningin er ekki hvort Víðir sé duglegur heldur hvort vinnubrögð almannavarnamannsins komi á kostnað pólitískrar skerpu.

Efnisyfirlit

Málefnasafn Víðis á þessu þingi snýst fyrst og fremst um tvö kerfi: innflytjendamál og menntamál. Sem formaður allsherjar- og menntamálanefndar hefur hann verið framsögumaður um útlendingafrumvarpið sem heimilar afturköllun alþjóðlegrar verndar, frumvarp um sýslumenn, fjölmiðlastuðning, framhaldsskólabreytingar, viðurkenningu faglegrar menntunar, Menntasjóð námsmanna, framkvæmdaáætlun í kynjajafnréttismálum og stefnu í neytendamálum til 2030. Þetta er gríðarlegt efnissvið og Víðir virðist aldrei neyta verkefnum.

Útlendingamálin eru kjarninn. Í ræðu sinni 28. janúar mælti hann fyrir nefndaráliti um afturköllun alþjóðlegrar verndar – frumvarp sem gerir Ísland jafnt öðrum Norðurlöndum hvað varðar rétt ríkisins til að bregðast við alvarlegum brotum. Hann rakti mannréttindasáttmálann, flóttamannasamninginn, reglugerð ESB 2024/1347 og dómaframkvæmd EFTA. Þrjú þúsund orð af þéttu lagalegu efni, flutt af manni sem greinilega hefur lesið hvert einasta skjal sem barst nefndinni. Þegar hann sagði „meiri hlutinn tekur undir“ var þar engin sveifla – þetta var niðurstaða, ekki skoðun. Nefndarálitið sjálft var vandað og rök þess vel byggð, en í 3.107 orðum er ekki ein setning sem segir okkur hvað Víðir Reynisson telur persónulega um innflytjendamál, hvernig hann sér jafnvægið milli mannréttinda og öryggis, hvort hann liggi nær þeirri hlið nefndarinnar sem leggur áherslu á vernd eða þeirri sem leggur áherslu á afturköllun. Hann er hljóðnemi nefndarinnar, ekki rödd hennar.

Sýslumannafrumvarpið sýnir sama mynstur. Við þriðju umræðu lagði Víðir til að lögfesta að minnst 65% stöðugilda embættisins yrðu á landsbyggðinni – áþreifanleg breyting sem svarar áhyggjum sveitarfélaga og umsagnaraðila. Þetta er gott nefndarverk. En málaflutningurinn sjálfur var algerlega ópersónulegur: hann rakti umsagnir, nefndi starfshópa og vísaði í minnisblöð ráðuneytisins. Enginn heyrði manninn á bak við formanninn.

Í menntamálunum hefur hann lagt áherslu á réttindi námsmanna (breyting á lögum um Menntasjóð námsmanna til að létta greiðslubyrði og bæta styrkjakerfi) og vinnustaðanám (framhaldsskólafrumvarpið sem skýrir ábyrgð skóla á vinnustaðanámssamningum). Í ræðu um fjölmiðlastuðning í september 2025 talaði hann um mikilvægi stuðnings við staðbundna fjölmiðla á landsbyggðinni og tengdi hann beinlínis við vörn íslenskrar tungu – einn af fáum sinnum þar sem hann steig út fyrir lagalegan ramma og inn á hugmyndafræðilegt svæði. „Íslensk tunga er hluti af þeirri baráttu sem við stöndum í á hverjum degi,“ sagði hann, og í þeirri setningu var tilfinningalegur kraftur sem skorti annars staðar.

Og svo er öryggissvið hans. Víðir er aðili að utanríkismálanefnd auk allsherjar- og menntamálanefndar, og þegar umræðan snýst um almannavarnir, þjóðaröryggi eða varnarstefnu kviknar á honum á annan hátt. Ræða hans um verndarráðstafanir ESB vegna járnblendis frá Elkem á Grundartanga í nóvember 2025 var eitt sterkasta framlag hans á þessu þingi: rökrétt, þjóðhagslega vel grundað og með tilfinningalega niðurstöðu sem bar vitni um raunverulegan skilning: „Þarna var ekki verið að verja línur í bókhaldi. Þarna var verið að verja lífsviðurværi fólks.“ Þetta var ekki nefndarformaður á ræðustól. Þetta var maður sem hefur séð hvernig kreppur virka.

Ræðustíll

Víðir talar eins og maður sem er vanur að gefa skýrslur til stýrihópa. Uppbygging ræðnanna er alltaf sú sama: þakka ráðherra eða flutningsmönnum, draga saman nefndarvinnu, nefna umsagnir og gesti, vitna í lagaákvæði, leggja til breytingar, klára. Þetta er kerfisbundinn málflutningur sem hefur einn stóran kost, hann skilur aldrei efni eftir í uppnámi, og einn stóran galla: hann kemst sjaldan nálægt því að segja eitthvað sem maður man eftir.

Undantekningin er ræða hans um alþjóðamál 22. janúar, þar sem hann byrjaði á spurningunni sem einhver lagði honum: „Nú þegar öllu er snúið á hvolf í samskiptum landa, hvað haldið þið alþingismenn að þið getið gert? Haldið þið raunverulega að það sem þið gerið skipti einhverju?“ Þar svaraði hann ekki með lagabálkum heldur með afstöðu – „það skiptir máli að við tölum skýrt, það skiptir máli að taka afstöðu og það skiptir máli að segja hvað okkur finnst“ -- og þetta var eina ræðan á þessu þingi þar sem sannfæringarkraftur Víðis blasti við sem persónuleg sannfæring frekar en nefndarniðurstaða. Hann hélt áfram að telja upp hvað Alþingi gæti gert: tryggt lagaumhverfi, séð til þess að þeir sem standa vaktina fái fjármagn og hugsað um neyðarbirgðir. En nú var hann ekki að lesa af blaði. Nú var hann að hugsa upphátt.

Uppáhalds orðatiltæki

Tilfinningaskrá

Nefndarformaðurinn. Þetta er sjálfgefin stillingin og hún þekur rúmlega 80% af öllu sem Víðir segir á Alþingi. Rómur rólegrar yfirferðar, engin orðavalsóvissa, málflutningur sem byggist á nákvæmum tilvísunum í lagaákvæði og nefndarálit. Dæmi: öll framsöguræðan um útlendingafrumvarpið, þar sem hann rakti mannréttindasáttmálann, flóttamannasamninginn og reglugerð ESB á 3.107 orðum án þess að hækka einu sinni í röddina. Sýslumannafrumvarpið var sama mynstur: vandað lagalegt efni, sterkur rökstuðningur, ekkert tilfinningalegt veður. Þetta er röddin sem fréttamenn á Covid-tímanum þekktu - alvörugefin, yfirveguð og skýr. En á fréttaþingum var kynningin stutt og tilgangurinn augljós. Á Alþingi er hætta á að sama nálgunin verði einhæf.

Almannavarnastjórinn. Í ræðum um öryggismál vaknar maður sem er vanur kreppum og hugsar um kerfi öðruvísi en hinir þingmennirnir. Þegar Víðir talaði um þjóðaröryggi notaði hann myndlíkingu sem enginn annar þingmaður myndi velja: þrívíðan „öryggisáttavita“ sem hann snýr fyrir framan sig til að átta sig á áhættu. „Ég þarf alltaf að sjá hlutina fyrir mér frekar myndrænt og í þrívídd,“ sagði hann, og lýsti síðan öryggisstefnum sem „púslum“ sem passa saman í heildarmynd. Þetta er ekki akademískt, þetta er ekki pólitískt – þetta er maður sem hefur setið í NATO-nefndum og stýrt viðbrögðum við eldgosum og faraldri og hugsar um öryggismál sem verkfræðilegt vandamál. Ræðan um Elkem á Grundartanga sýndi sama mót: hann fór frá stóru tölum yfir í einstaklinga, frá hagsmunagæslu yfir í mannlíf. „Þetta er ekki bara fyrirtæki, þetta er samfélagsgerð, þetta er burðarás í atvinnulífi Vesturlands,“ sagði hann og hljómaði eins og maður sem þekkir fólkið sem vinnur þarna.

Hinn persónulegi. Sjaldgæft en áhrifaríkt. Í alþjóðamálaræðunni svaraði hann spurningunni um hvort þingmenn skiptu einhverju máli með einfaldheilli sannfæringu sem skorti alla venjulegu varúðarhegðun hans: „Já, það skiptir máli.“ Þegar Víðir segir „já“ án fyrirvara finnst manni maður loksins skynja manninn á bak við nefndarálitið. Í vegalagaumræðunni var önnur hliðin á honum sýnileg: „Við þingmenn Suðurkjördæmis erum nýlega búin að vera á ferð um Suðurland,“ sagði hann, og talaði um raunveruleika Vestmannaeyinga þegar lítið var hægt að sigla og allt var „í lausu lofti.“ Hér hljómaði hann ekki eins og nefndarformaður heldur eins og þingmaður sem þekkir kjördæmi sitt í gegn.

Niðurstaðan

Víðir Reynisson er skilvirkasti nefndarformaður 157. löggjafarþings og sennilega sá sem er líklegastur til að leysa flókin lögfræðileg vandamál rétt – en hann er líka þingmaður sem hefur enn ekki fundið pólitíska rödd sína. Ferill hans í almannavörnum þýðir að hann nálgast löggjöf eins og verkefnastjóri nálgast áfallaviðbrögð: skipulega, samkvæmt áætlun, án þess að leyfa tilfinningum að trufla. Þetta er verðmætt í stofnun sem er full af ræðumönnum sem hafa skoðanir en engar lausnir. En Alþingi er ekki almannavarnanefnd. Löggjöf þarf ekki bara rétta úrlausn heldur pólitískan kraft til að sannfæra og beita rökstuðningi sem nær lengra en til þeirra sem þegar eru sammála.

Styrkur Víðis er augljós: hann les hvert einasta skjal, hann kann lögfræðina, hann skilar nefndarálitum sem standast skoðun. Nefndarvinna hans á útlendingafrumvarpinu, sýslumannafrumvarpinu og menntamálafrumvörpunum sýnir þingmann sem tekur embætti sitt alvarlega og vinnur af samviskusemi sem er ekki sjálfsögð á Alþingi. Veikleiki hans er jafn augljós: í 44 ræðum og tæplega 22 þúsund orðum á þessu þingi er erfitt að finna eina setningu sem skilgreinir hvað Víðir Reynisson trúir á sem stjórnmálamaður - umfram það að reglur eigi að vera skýrar og kerfi eigi að virka. Almannavarnamaðurinn hefur orðið framúrskarandi nefndarformaður. Spurningin er hvort þingmaðurinn ætli einhvern tíma að stíga fram.

Ræða hans um alþjóðamál gaf tilefni til bjartsýni. Þar var maðurinn sem sat í NATO-nefndum og stýrði faraldursviðbrögðum ekki lengur að flytja nefndarálit heldur að tala um hvað hann trúði á. Þar sagði hann: „Það skiptir máli að við tölum skýrt.“ Og svo gerði hann einmitt það. Ef Víðir fær fleiri tækifæri til þess – ef hann leyfir sér að vera ekki bara formaður heldur pólitíkus -- gæti hann orðið einn af sterkustu röddum ríkisstjórnarmeirihlutans á komandi árum. Nú sem stendur er hann ómissandi vélvirkinn sem heldur utan um dagskrána. Það er mikið -- en það er ekki allt.

Löggjöf og atkvæðagreiðslur

Mál í vinnslu

Mál í vinnslu

Skýringar: 1. umræða • Í nefnd • 2. umræða • 3. umræða • Samþykkt