Leiðari: Vikan á Alþingi

Klukkan rúmlega eitt á föstudegi hófust atkvæðagreiðslur um sóttvarnalögin. Klukkan korter yfir þrjú voru þær enn í gangi. Á þeim tveimur klukkustundum greiddi þingið atkvæði þrjátíu og fjórum sinnum um eitt og sama frumvarpið — breytingartillaga á fætur breytingartillögu, allar féllu eða náðu samþykki eftir sömu skiptingu, meirihlutinn samheldur, minnihlutinn þrjóskur. Forseti þingsins opnaði hverja atkvæðagreiðslu, forseti þingsins lokaði henni, og niðurstaðan var aldrei í vafa.

Sóttvarnalögin voru stærsta mál vikunnar á öllum mælikvörðum. Þrjátíu og fjórar atkvæðagreiðslur af níutíu og sjö — rúmur þriðjungur allrar atkvæðavirkni vikunnar á einu máli. Tíu af þeim voru deiluatkvæði. Sjálfstæðisflokkur lagði fram breytingartillögur sem féllu allar, 20–21 gegn 32–33. Flokkur fólksins skar sig úr á lokastigi sem eini stjórnarflokkurinn sem greiddi gegn tilteknum ákvæðum — tíu þingmenn, engin undantekning. Framsóknarflokkur og Miðflokkurinn sátu hjá í flestum deilum. Ekki á móti, en ekki með. Hjásetan er sú afstaða sem kemst upp þegar enginn telur hana.

Hitt sem bar hæst var verðbólgan, sem birtist í öllum umræðum jafnvel þegar viðfangsefnið var annað. Stefán Vagn Stefánsson spurði Daði Má Kristófersson hvort „planið" væri að virka og benti á að verðbólga hélt áfram að hækka. Daði Már svaraði af þeirri ró sem einkennir hann: aðgerðir myndu koma í ljós í fjármálaáætlun, flatur niðurskurður væri útilokaður, og hann væri alltaf opinn fyrir samtali. Þetta var ráðherra sem sagði já við hugmyndinni um samtal en lokaði á hverja tillögu sem nefnd var. Rósa Guðbjartsdóttir úr Sjálfstæðisflokki gekk lengra og taldi upp aðgerðir sem stjórnarandstaðan hefði lagt til — tímabundnar skattalækkanir á eldsneyti, lægri virðisaukaskatt á matvæli — og sagði þær allar hafa verið hunsaðar. Jens Garðar Helgason spurði hreinskilnislega hvort „aðhald á tekjuhlið" þýddi á mannamáli skattahækkanir. Daði Már svaraði að heildarumfang skatttekna myndi fara lækkandi miðað við verga landsframleiðslu. Það er svar sem er tæknilega rétt og pólitískt ónothæft — enginn kjósandi lagar verðbólgu með hlutfallstölum af vergri landsframleiðslu.

Ríkisfyrirtækin fengu sinn umræðutíma. Nanna Margrét Gunnlaugsdóttir vakti máls á eigendastefnu 45 hlutafélaga í eigu ríkisins. Bergþór Ólason kallaði ohf.-væðinguna „svartan kassa" þar sem stjórnmálamenn næðu ekki upplýsingum út og gagnrýndi armslengdarsjónarmiðin sem hann sagði vinna gegn eigin tilgangi. Stefán Vagn benti á stærðargráðuna: Landsnet, Landsvirkjun og Isavia fjárfesta fyrir tugi milljarða á ári, á meðan fjárlaganefnd deilir um tugi milljóna í lokin. Daði Már viðurkenndi umfangið, nefndi 12% arðsemiskröfu á eigið fé Isavia og boðaði nýja viðauka við eigendastefnuna. Hann svaraði öllu — nema hvort sala ríkisfyrirtækja væri á borðinu.

Átakið um dagskrárvaldið hélt áfram. Tvisvar í vikunni var greitt um lengd þingfundar og tvisvar skipt eftir stjórnar- og stjórnarandstöðulínum — 29 gegn 23 á mánudegi, 31 gegn 24 á miðvikudegi. Nanna Margrét benti á að forseti hefði óskað eftir lengdum fundi tólf sinnum af sextán þingfundadögum frá lok janúar. Sigríður Á. Andersen kallaði þetta „plagsiðu" og Jón Gunnarsson bætti við á mánudegi: þingfundur á búnaðarþingsdegi var „vanvirðing við bændur." Kvöldfundirnir eru orðnir vettvangur eigin deilna, óháð efni fundarins.

Sjálfstæðisflokkur var fjarverandi í 31,6% atkvæðagreiðslna — langt umfram aðra. Flokkur fólksins mætti best, 4,3% fjarvistartíðni. Miðflokkurinn var til staðar líkamlega — 12,1% fjarvistir — en 197 „greiðir ekki atkvæði" skráningar sýna flokk sem sat í salnum og horfði á. Framsóknarflokkur, fimm þingmenn, skilaði 26,7% fjarvistartíðni sem gerir hvert einasta tómt sæti áberandi.

Á fimmtudegi barst fjármálaáætlun 2027–2031 á borð þingsins. Hún bíður fyrri umræðu og verður stóra orrustan eftir páskahlé. Á föstudegi barst þingsályktunartillaga um bann við hylmingu andlits. Á meðan gengu stjórnarfrumvörp um barnavernd, farsæld barna, náttúruvernd, Stofnun atvinnuveganna og netöryggisvottun öll til nefnda eftir fyrstu umræðu — öll án deilna, öll hluti þeirrar þingvélar sem keyrir hvort sem einhver hlustar eða ekki.

Þetta var vika þar sem þingið kaus níutíu og sjö sinnum og deildi um tíu. Allt hitt var formsatriði — nauðsynlegt, lögbundið, á stundum sjálfsagt. En þegar þingið eyðir tveimur klukkustundum í að greiða atkvæði þrjátíu og fjórum sinnum um frumvarp sem allir vissu myndi ná fram að ganga, er spurningin kannski ekki hvort lýðræðið virki heldur hvort það sé fjarfundur þar sem allir eru mættir.

Viðurkenningar þingsins

Löggjafarþing 157 • Einkenni og mynstur vikunnar á Alþingi

Viðurkenningadálkurinn

Vikan hafði 97 atkvæðagreiðslur og 590 ræður. Það sem skildi á milli var ekki magnið heldur samhverfan — ríkisstjórn og stjórnarandstaða hafa þróað rispuð-plötumynstur sem fæðast hvort á öðru. „Er planið að virka?" er aðeins til vegna þess að „hallalaus fjárlög" er til, og öfugt. Þegar báðir hljómsveitarhlutarnir syngja sama lagið í mismunandi tóntegund er útkoman ekki umræða — hún er tvísöngur.

Ræða vikunnar

Besta ræðan — að mati þingskoðara okkar.

Ása Berglind Hjálmarsdóttir (Samfylkingin) — Störf þingsins, 25. mars

Ása Berglind byrjaði á Rás 2-viðtali forseta Íslands um velferð barna, þar sem Halla Tómasdóttir sagði að ekkert öryggismál væri mikilvægara en vellíðan unga fólksins. Svo kom vendipunkturinn: börn hælisleitenda sem misstu aðgang að leikskólum, tómstundum og frístundaheimilum eftir að málaflokkurinn var fluttur til Vinnumálastofnunar. Barnaheill og umboðsmaður barna óttast um velferð þeirra. Barnasáttmálinn var lögfestur 2013.

Þegar þingmaður truflaði hana stöðvaðist hún, bað um virðingu og endurtók síðan lykilsetninguna með tvöföldum þunga:

Við getum ekki tryggt velferð allra barna í þessum heimi, því miður, en við getum fjandakornið tryggt aðgengi allra barna á Íslandi, hvort sem þau eru umsækjendur um alþjóðlega vernd eða fædd með silfurskeið í munni.

Ræðan var 372 orð. Bygging hennar var gallalaus: frá forseta Íslands til kerfisbrests til lagaskyldu til siðferðiskröfu. Trufluninni snéri Ása Berglind í styrk — endurtekningin var ákveðnari en framsögnin.

Ása Berglind Hjálmarsdóttir (Sf) — 372 orð um Störf þingsins (2026-03-25).

Beittasta spurningin

Hvassasta spurning eða áskorun vikunnar í umræðum.

Snorri Másson (Miðflokkurinn) — Störf þingsins, 24. mars

Snorri byrjaði á orðum dómsmálaráðherra sjálfrar — „Ísland er öruggt en gæti verið enn öruggara" — og rakti síðan hvers vegna ríkisstjórnin var um það bil að gera það óöruggara. Vegabréfsáritanafrumvarpið flytur afgreiðsluvald frá ráðuneyti sem ber ábyrgð á landamæraöryggi til ráðuneytis sem vill fyrst og fremst afla tekna. Hann taldi upp hvern einasta aðila sem hafði mótmælt: ríkislögreglustjóra, Schengen-sérfræðinga, fyrrverandi dómsmálaráðherra, Útlendingastofnun — og dómsmálaráðuneytið sjálft, kurteislega en ótvírætt.

Hér erum við með hæstv. dómsmálaráðherra, sem kveðst ætla að taka stjórn á landamærunum, og hæstv. utanríkisráðherra sem vinnur í hina áttina.

Spurningin var aldrei formlega sett fram. Hún var samsett úr sönnunargögnum og skilin eftir í salnum eins og ályktun sem dregur sjálfa sig.

Snorri Másson (M) — um Störf þingsins (2026-03-24).

Rispuð plata

Þingmenn sem endurtaka sig mest — sömu orðatiltæki, endurunnin rök og endurtekin dæmi.

Stefán Vagn Stefánsson (Framsóknarflokkur) — Stig: 0,82

Sex ræður um eitt efni, ein meginsaga: verðbólga heldur áfram að hækka, vaxtahækkanir sanna að áætlun ríkisstjórnarinnar hefur brugðist, og fjármálaráðherra þarf að viðurkenna það. „Er planið að virka?" birtist þrisvar í ótengdum fyrirspurnatímum. Stefán Vagn er ekki að endurtaka sig af vana — hann er að endurtaka sig af sannfæringu, og sannfæringin er sterkari en formið sem hún birtist í.

Kristrún Frostadóttir (Samfylkingin) — Stig: 0,75

Forsætisráðherra á eitt svar og hún notar það hvar sem hún fer. Hallalaus fjárlög, stöðugleikaregla og agi í ríkisfjármálum sem „stærsta einstaka aðgerðin" — þetta þrennt kom fjórum sinnum í vikunni eins og bænagjörð. Skilaboðin eru skýr og orðuð af ásetningi. En eftir sjöttu endurtekninguna fer maður að velta því fyrir sér hvort stöðugleikareglan hafi stöðvað umræðuna meira en efnahagslífið.

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson (Miðflokkurinn) — Stig: 0,72

Sigmundur Davíð spurði utanríkisráðherra sömu spurningarinnar um varanleg yfirráð yfir náttúruauðlindum sem hann hefur spurt ótal sinnum áður — og bætti svo við annarri endurtekningarlaglínu, að ráðherrar svari ekki spurningum heldur endurtaki æfð svör. Þegar maðurinn sem er hvað mestur við endurtekningu kenndur á þingi kvartar yfir endurtekningu annarra er kaldhæðnin ekki tilbúin — hún er sjálfvirk.

Sigmar Guðmundsson (Viðreisn) — Stig: 0,65

Fjórar ræður, eitt hlutverk: leiðrétta stjórnarandstöðuna. „Það er ekki rétt" og „ekki í samræmi" komu fjórum sinnum og útkoman var sú sama í hvert skipti — leiðrétting, vörn ferlisins, sæti tekið aftur. Sigmar er málsmeðferðarslökkviliðsmaður meirihlutans og hann ber sama tólið á hvern eld.

1. Stefán Vagn Stefánsson (Framsóknarflokkur)

• “verðbólga heldur áfram að hækka” (4×)
• “Er planið að virka?” (3×)

2. Kristrún Frostadóttir, Forsætisráðherra (Samfylkingin)

• “hallalaus fjárlög / stöðugleikaregla” (4×)
• “stærsta einstaka aðgerðin” (2×)

3. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson (Miðflokkurinn)

• “varanlegum yfirráðum yfir náttúruauðlindum” (2×)
• “ráðherrar svara ekki spurningum” (3×)

Gögn frá opnum gögnum Alþingis (althingi.is). Búið til 2026-03-29.

Þingmaður vikunnar

Ítarleg greining á einum þingmanni í hverri viku

Nanna Margrét Gunnlaugsdóttir
Miðflokkurinn

Fædd 1978-04-09

Stúdentspróf VÍ 1998. Viðskiptafræðingur MBA frá HR 2016.

260 ræður á þinginu

48,839 orð samtals

187 orð að meðaltali

Ræður: Fjöldi ræðna á þinginu (hundraðshlutaröð). Mæting: Þátttaka í atkvæðagreiðslum. Flokkshollusta: Hlutfall atkvæða í samræmi við flokksmeirihluta. Breidd: Dreifing á mál (hundraðshlutaröð). Reynsla: Fjöldi þinga sem þingmaður (hundraðshlutaröð).

Nanna Margrét Gunnlaugsdóttir er viðskiptafræðingur sem hefur ákveðið að stunda þingmennsku eins og rekstur — og ríkisstjórnin veit ekki alveg hvað hún á að gera við það.

Á 157. löggjafarþingi hefur þingmaður Miðflokksins í Suðvesturkjördæmi haldið 260 ræður, skrifað nærri 49.000 orð og látið sjá sig í 57 ólíkum þingmálum. Hún er þriðji virkasti ræðumaðurinn í flokki sínum og sú sem skýrast skilgreinir gagnrýnina á efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar. Ekki af hugmyndafræðilegum grunni — heldur af rekstrarlegum. Hún les ekki úr flokkshandbók. Hún les úr umsögnum Viðskiptaráðs.

Efnisyfirlit

Ferill Nönnu Margrétar á þingi er stutt saga um langvarandi gremju. Hún settist fyrst á þing sem varamaður í júní 2019, þegar Gunnar Bragi Sveinsson fór í leyfi, en var kjörin á eigin forsendum í kosningunum 2024. MBA frá HR, áratugur hjá Eimskip, síðan sjálfstæður rekstur í verslun, heildsölu og fjárfestingafélagi. Seta í stjórn Isavia frá 2018 til 2025 — þ.e. beinn bakgrunnur í rekstri á flugvöllum. Þegar hún talar um ríkisfyrirtæki talar hún ekki af hálfu hugmyndafræðinnar heldur af hálfu efnahagsreikningsins.

Í vikunni birtist þetta skýrast í sérstökum fyrirspurnatíma á fimmtudegi um stefnu ríkisins gagnvart 45 hlutafélögum í eigu þess. Nanna Margrét opnaði umræðuna með útreikningi: ríkið á yfir 1.000 milljarða bundna í samkeppnisrekstri — Landsbankinn, Isavia, Landsvirkjun og fleiri. Hún benti á fórnarkostnaðinn: þetta fjármagn gæti losað biðlista í heilbrigðiskerfinu, styrkt innviði og greitt niður skuldir. En hún krafðist ekki einkavæðingar. Hún krafðist greiningar.

Dæmið sem hún dró fram sagði meira en rökstuðningurinn: Kýpur bauð út rekstur flugvalla, hluthafar fengu arð, fagaðilar sáu um uppbyggingu. Hún þekkir Isavia innbyrðis. Hún veit hvernig flugvallafélag er rekið. Og hún veit hvernig eigendastefnur ríkisins geta orðið „oft í kross svo ómögulegt er fyrir stjórnarmenn að fylgja vilja eigandans."

Fjármálaráðherra Daði Már Kristófersson tók á móti spurningunni með þolinmóðum svörum — viðurkenndi billjónatöluna, varði eigendastefnulíkanið, nefndi 12% arðsemiskröfu á Isavia — og lokaði svo dyrunum án þess að segja nei eða já. Nanna Margrét fékk umræðuna sem hún vildi fá. Hún fékk ekki svarið.

Skattar og blekkingar

Skattamálin eru sá þráður sem liggur gegnum allt þingstarf hennar á þessu þingi. Hún hefur eina meginsögn og hún segir hana aftur og aftur: ríkisstjórnin segir eitt en gerir annað.

Í september 2025 flutti hún eina lengstu ræðu sína — um breytingar á ýmsum lögum vegna fjárlaga 2026 — og fór þar vandlega yfir sextíu gjaldaliðahækkanir, frá kolefnisgjöldum og vörugjöldum á bifreiðar til RÚV-nefskattsins og sóknargjaldanna. „Á hverjum bitnar þetta ef það er ekki á almenningi?" spurði hún og lét spurninguna standa.

Í mars 2026 hefur tónninn harðnað. „Það er orðinn leiðindaósiður hjá þessari ríkisstjórn að vera stöðugt að finna leiðir til að hagræða sannleikanum eða hreinlega að blekkja," sagði hún á miðvikudegi. Og á föstudegi: „Þessar blekkingar ganga ekki lengur. Nú þarf þjóðin á alvöruforystu að halda og alvöruaðgerðum í efnahagsmálum." Nýyrðið „umbætur" í fjármálaáætluninni — sem kemur í stað þess sem hún kallar skattahækkanir — er henni síðasta sönnunargagnið. Morgunblaðið greindi frá afstöðu hennar undir fyrirsögninni „Trúir því einhver?" og sú fyrirsögn lýsir vel viðhorfi hennar.

Skattahækkunarforsendan er áhugaverð af pólitískum ástæðum vegna þess að hún gerir Nönnu Margréti frábrugðna flestum þingmönnum Miðflokksins. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, bróðir hennar og formaður flokksins, kýs að berjast um fullveldi og náttúruauðlindir. Nanna Margrét kýs að berjast um krónu og aura. Fjölskyldutengslin eru augljós — þau sitja systkini á sama þingi, faðir þeirra Gunnlaugur M. Sigmundsson var sjálfur alþingismaður fyrir Framsóknarflokkinn — en pólitísk afstaða hennar er sjálfstæð. Hún samþykkti samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks í nóvember 2025, gegn flokksmeirihluta. Hún greiddi atkvæði með fjárlögum á ákveðnum liðum þar sem flokkurinn sat hjá. Hollustuhlutfallið — 98,2% — er há en frávikstölurnar eru markvissar, ekki tilviljanakenndar.

Ræðustíll

Nanna Margrét talar eins og hún sé á hluthafafundi. Hún opnar á formlegan hátt — „frú forseti" kemur 35 sinnum sem upphaf málsgreinar — les síðan upp úr umsögnum, greinargerðum og gagnaheimildum, tengir þær saman og spyr svo formlega spurningu sem hún veit að enginn svarar fullnægjandi. Hún er ekki snillingur í orðsnilld. Hún er snillingur í því að koma röksemdum á blað.

Húsaleigulagaumræðan í nóvember 2025 er gott dæmi. Hún byrjaði á markmiðunum — „aukin réttarvernd og húsnæðisöryggi leigjenda" — og sagði þau ágæt. Síðan las hún upp heila kafla úr umsögn Viðskiptaráðs sem dró tilgang frumvarpsins í efa: takmarkanir á eignarrétti, samdráttur í framboði leiguhúsnæðis, fráhrindandi áhrif á leigusala. „Viðskiptaráð varaði við þessu áður og það raungerist," sagði hún. „Nú er ráðið aftur að vara við og ég skil ekki af hverju er ekki í neinu tekið tillit til þessarar umsagnar." Þetta er ræðumaður sem byggir mál eins og lögfræðingur en talar eins og viðskiptamaður sem hefur séð neðstu línuna.

Ferðaþjónustugreiningin sýnir aðra hlið: getu til að setja íslensk málefni í alþjóðlegt samhengi. Í stórræðu um kílómetragjöld á ökutæki í desember 2025 benti hún á að Finnar eru upp um 15% í ferðamannakomum, Norðmenn upp um 14%, á meðan Ísland tapar. Írar hækkuðu virðisaukaskatt á ferðaþjónustu og fengu 9% fækkun. „Þegar við ákveðum að skattleggja ferðaþjónustuna í drep þá erum við ekki að hjálpa til," sagði hún. Bakgrunnur hennar úr stjórn Isavia gefur þessum tölum annað gildi en þegar almennur þingmaður talar um samkeppnishæfni — hún hefur séð bókunarstöðuna.

Uppáhalds orðatiltæki

Tveir þræðir í einkennissetningum hennar skera sig úr. Sá fyrri er tilhneiging til orsakaskýringa — „af því að" og „vegna þess að" eru tvö vinsælustu orðasamböndin, sem gefur til kynna ræðumann sem krefst þess að rökin séu til staðar áður en krafan er sett fram. Hinn er formfestan — hún byrjar nánast alltaf á sömu opnun, þakkar forseta, þakkar þingmanni, og fer svo beint í efnið. Þetta er ræðustíll sem hefur meiri samhljóm við nefndarfund en þinggólf.

Tilfinningaskrá

Nanna Margrét reiðist ekki. Hún gremst.

Munurinn skiptir máli. Reiði á þingpalli birtist sem hávær fullyrðing, upphrópun, krafa. Gremja birtist sem þéttur þolinmóður texti þar sem hvert andlit er fært úr leiðu og sett inn í röksemdarkeðju. Þegar hún segir „ég ætla ekki að taka þátt í einhverju leikriti hérna" um málsmeðferð þingmannamála er það ekki hávær mótmælasetning — það er yfirlýsing frá einhverjum sem er búinn að reikna út fórnarkostnaðinn af tímanum sem fer í umsagnir sem enginn les.

Siðareglumálið er annað dæmi. Í desember 2025 lýsti hún yfir stolti yfir að hafa ekki undirritað siðareglur þingmanna. „Þetta er tæki fyrir meiri hlutann til að berja á minni hlutanum," sagði hún og bætti við að hún ætlaði aldrei að undirrita á þingferli sínum. Þetta er ekki andóf — þetta er stöðumat. Hún hefur metið kostnaðinn og ábatann og niðurstaðan er skýr.

Fimm efstu umræðuandstæðingar hennar á þinginu — Karl Gauti Hjaltason (39 umræður), Þórunn Sveinbjarnardóttir (34), Jón Pétur Zimsen (33), Sigríður Á. Andersen (31) og Þorgrímur Sigmundsson (31) — sýna breidd þess sem hún tekst á við. Hún er ekki andstæðingur eins ráðherra eða eins málaflokks. Hún er andstæðingur kerfisins sem heildar — og kerfið svarar henni með sömu aðferð og það svarar öllum: formlegri kurteisi og efnislegri þögn.

Niðurstaðan

Nanna Margrét Gunnlaugsdóttir er stjórnarandstöðuþingmaður sem gagnrýnir ekki af hugmyndafræðilegum ástríðum heldur af efnahagslegri reiknisemi. MBA-menntunin, Isavia-reynslan og sjálfstæði rekstrarins hafa mótað ræðumann sem les umsagnir nákvæmar en flestir, telur gjaldaliði betur en margir og spyr beinna spurninga en allir nema Sigmundur Davíð — og hennar spurningar eru hnitmiðaðri.

Veikleikinn er hinn. Hún nær sjaldan til neinna. Ræður hennar eru vel byggðar, gögn rétt, rök sterk — en þegar þær enda hefur enginn þingmaður meirihlutans breytt skoðun. Umsagnirnar sem hún les upp eru enn ólesnar af nefndarmeirihlutanum. Spurningarnar sem hún setur fram hljóta sama svarið: „Ég þakka hv. þingmanni." Viðskiptafræðileg nálgun á stjórnmálum virkar þegar báðir aðilar vilja ná samkomulagi. Á Alþingi þar sem meirihlutinn hefur þingból er hún fjarstýring án tækis.

En ef efnahagsmálin versna — ef verðbólgan heldur áfram að hækka, ef fjármálaáætlunin reynist innistæðulaus, ef orðið „umbætur" reynist ekki innihaldsríkara en „halda kúrs" — þá er Nanna Margrét sá þingmaður sem er búinn að leggja fram gögnin. Hún hefur talið gjaldaliðina. Hún hefur lesið umsagnirnar. Og hún hefur sagt „ég ætla ekki að taka þátt í leikriti." Spurningin er hvort einhver hafi hlustað.

Löggjöf og atkvæðagreiðslur

Mál í vinnslu

Mál í vinnslu

Skýringar: 1. umræða • Í nefnd • 2. umræða • 3. umræða • Samþykkt